10 beroemde
kunswerke
van die wêreld
 
(Nie noodwendig die 10 vernaamstes nie!) 

REGS: Die Mona Lisa (geskilder omstreeks 1503–1507) in die bekende kunsmuseum die Louvre, in Parys, Frankryk... Baie mense beskou hierdie werk van die vrou met die raaiselagtige glimlag as die beroemdste kunswerk op aarde. Lees ondertoe meer oor Leonardo da Vinci se uitsonderlike skepping.

Krediet: Openbare besit vanweë die verval van kopiereg weens ouderdom (“Public Domain Old”)

As jy gevra sou word om die tien “belangrikste” kunsskeppinge op aarde “van ’n kolossale ramp te red”, watter tien sal dit wees? ’n Onbegonne taak, sê jy? Ja, waarlik, daar is eenvoudig te veel nage­late onvervangbaarhede uit die mens se lang verlede om slegs ’n tiental daarvan uit te sonder. Tog is elk van die werke op hierdie webblad om sy eie bepaalde redes een van die groot sterre in die omvangryke gewelf wat deur ons artistieke begaafdhede gevorm is—die mens se ingeskape vermoë om gewrogte te skep wat geen ander aardse lewensvorm ons kan nadoen nie. Deur die werke een vir een te bekyk, kry ’n mens dan ook ’n boeiende inleidende blik op die kunsgeskiedenis...

Die farao Chafre—paar duisend jaar v.C.

LINKS: Die farao Chafre (of Chephren), ’n oud-Egiptiese standbeeld. Die Brits-Ierse skilder Francis Bacon se gevolgtrekking dat die Egiptenare van ouds die grootste kuns­tenaars van almal was, word gesteun deur hierdie antieke kunswerk in die Egiptiese Museum in Kaïro. Chafre se beeld “het ’n gekonsentreerde krag en teenwoordigheid wat oor 5000 jaar ongeëwenaard is,” soos Martin Gayford van Telegraph.co.uk dit stel. Die standbeeld is van swart dioriet met wit are. Dioriet is ’n harde, granietagtige gesteente.

Foto: © Jon Bodsworth,
wat erkenning verlang, maar vrye gebruik van die foto vergun. Besoek gerus sy webwerf The Egypt Archive

Kop met Kroon—Ife-koninkryk, Nigerië, etlike eeue gelede

   
LINKS: Kop met Kroon, gietwerk in brons van ’n Ife-koning, omstreeks twaalfde eeu n.C., in die Britse Museum in Londen. Wie ook al beweer dat ons eie vasteland nog maar altyd “donker Afrika” was, sal gou ontnugter word indien hy of sy ’n studie maak van Ife, ’n antieke Yoruba-stad in Suidwes-Nigerië. Die Ife-koninkryk van weleer het sy artistieke hoogtepunt tussen 1200 en 1400 n.C. bereik, en die kunswerke in brons en terracotta wat deur hierdie beskawing geskep is, verteenwoordig een van die vroegste en mees betekenisvolle manifestasies van realisme in die kuns. Daar word gemeen dat die kopbeelde wat behoue gebly het, geïdealiseerde voorstellings van die ou konings van destyds is, en van hulle word gesê dat daar min ander werke is wat so ’n kragtige gevoel van waardigheid weerspieël. Wat die werke des te merkwaardiger maak, is dat hulle in ’n tyd voor die Europese Renaissance geskep is.

Foto: Ukabia,
wat dit op hierdie bladsy by die Wikipedia-projek op die wêreldwye web uitgeplaas en gelisensieer het ingevolge die Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0-lisensie

Die Aap, een van die reuse-woestyntekeninge van die Nazca—meer as 2000 jaar gelede

REGS: Die Nazca-aap. Reusagtige tekeninge soos dié op die dorre woestyngrond in die suide van Peru—tekeninge wat vandag slegs met behulp van vliegtuie uit die lug gesien kan word—het navorsers steeds aan die gis sedert hul herontdekking in die 1920’s. Die skeppers daarvan was bes moontlik die Nazca, ’n besonderse volk van meer as tweeduisend jaar gelede, wat tydgenote van die ou Romeine was. Die antieke werke is geskep deur die donker klippe op die landskap te verwyder om die ligter grond daaronder bloot te lê... maar hulle is veels te groot om in hul geheel gesien te kon gewees het deur diegene wat hulle gemaak het. Benewens die aaptekening en sekere meetkunde patrone, is daar ook tekeninge van ’n voël, ’n walvis, ’n spinnekop, ’n akkedis en nog meer. Wat kon hul doel dan gewees het? Mense wat glo dat wesens uit die buitenste ruimte die aarde dalk in die verlede besoek het, het al allerhande verbeeldingryke moontlikhede hieroor vir hulself opgetower!

Krediet: Digitaal verkleurde weergawe van ’n swart-wit foto deur Maria Reiche. Verklaar tot openbare besit (“released to the public domain”)

Die Lam van God—die altaarstuk van Gent deur Jan van Eyck en sy broer Hubert, voltooi 1432

BO: Die Lam van God (altaarstuk van Gent) soos dit in sy geopende posisie lyk. Die werk bestaan uit altesame 24 gekompartementeerde tonele, wat twee aansigte het, geopen en gesluit, wat verander word deur die geskarnierde buitevleuels te beweeg. Hierdie indrukwekkende poliptiek word deur Martin Gayford van Telegraph.co.uk bestempel as “een van die mees fassinerende prestasies in die geskiedenis van kuns”. ’n Poliptiek is ’n skildery op panele, wat uit meer as drie dele bestaan. Hubert van Eyck het die werk begin, maar sy jonger broer Jan het oorgeneem toe Hubert in 1426 sterf. Dit is in 1432 voltooi. Die altaarstuk is geskilder vir die kapel van die opdraggewer Joos Vijdt en sy vrou, Elisabeth Borluut, en is in die Sint Baafskatedraal in Gent, België.

LINKS: Die Maagd Maria, op die linkerkantse bo-paneel van die altaarstuk. Die Van Eycks het in die poliptiek ’n werk van teksture en oppervlakke opgetower wat aan die sinsbedrieglike grens. Trouens, dinge soos die glinstering van juwele en die vere van ’n engelvleuel lyk ses eeue later steeds byna bonatuurlik, soos een kunskenner dit stel.

Krediet: Openbare besit vanweë die verval van kopiereg weens ouderdom (“Public Domain Old”)

Die Groot Brander by Kanagawa—deur Hokoesai, houtsnee-afdruk, gepubliseer 1832

BO: Die Groot Brander by Kanagawa, afdruk van ’n houtsneewerk deur die Japanse kunstenaar Hokoesai, wat in 1832 gepubliseer is. Die werk is onmiskenbaar Oosters en beklemtoon dat die kunste in verskillende wêrelddele uiteenlopend ontwikkel het. Tog het Die Groot Brander soveel mense in die Weste sowel as die Ooste bekoor dat dit nie verniet een van die mees gereproduseerde kunswerke ter wêreld is nie. Dit is die eerste werk in Hokoesai se reeks van 36 aansigte van die bekende berg Foedji, die hoogste berg in Japan. Foedji kan inderdaad ook hier op die agtergrond gesien word—regs onder die waai van die reuse-brander.

 

Krediet: Openbare besit vanweë die verval van kopiereg
weens ouderdom (“Public Domain Old”)

Les Demoiselles d'Avignon—Pablo Picasso in 1907

  
REGS: Les Demoiselles d'Avignon (Die Jong Vroue van Avignon). In Julie 2007 het tydskrif Newsweek hierdie skildery van Pablo Picasso die “invloedrykste kunswerk van die afgelope honderd jaar” genoem. ’n Eeu het toe werklik verloop sedert die Spaanse kunstenaar Picasso (1881–1973) dit in 1907 geskilder het—en daarmee radikaal van die tradisionele Europese skilderkuns weggebreek het. Baie kunskenners stem saam dat die werk ’n belangrike rol gespeel het in die vroeë ontwikkeling van sowel die kubisme as moderne kuns. Picasso self was sonder veel vrees vir teenspraak die bekendste kunstenaar van die twintigste eeu.

Krediet: Openbare besit vanweë die verval van kopiereg weens ouderdom
(“Public Domain Old”)

Swart Vierkant—deur Kazimir Malewitsj, 1915

REGS: Swart Vierkant, olieskildery op doek deur die Russiese skilder Kazimir Sewerinowitsj Malewitsj, 1915. Onderwerp: ’n doodgewone swart vierkant op ’n wit vlak, wat abstraksie voer tot sy uiterste meetkundige vereenvoudiging. Malewitsj was die vader van die sogenaamde suprematisme, wat binne ’n volkome abstrakte kuns die supremasie (oppermagtigheid) van meetkundige vorms soos die vierkant, sirkel en reghoek voorgestaan het. ’n Wit kubus met ’n swart vierkant is op sy graf geplaas nadat hy in 1935 oorlede is. Dog ’n mens kan jou die reaksie voorstel toe sy Swart Vierkant die eerste keer uitgestal is: mense wat geskok, in ongeloof, selfs met ’n groot gelag kon gereageer het oor die swart blok van “niksseggendheid” op die doek voor hulle. Vandag is dit steeds nie anders by mense wat nie met “kunsoë”—wat dit ook al sou beteken—daarna kyk nie. Maar dit sit ’n mens kliphard aan die dink as jy verneem dat die vierde weergawe van die Swart Vierkant, wat Malewitsj in die 1920’s geskilder het, in April 2003 op ’n veiling vir die ekwivalent van ’n miljoen Amerikaanse dollar verkoop is! En waarom sou die tydskrif Newsweek die Swart Vierkant in 2007 onder die vyf invloedrykste kunswerke van die afgelope eeu ingedeel het?

Krediet: Openbare besit vanweë die verval van kopiereg weens ouderdom
(“Public Domain Old”)

Mona Lisa—omstreeks 1503–1507 geskilder deur Leonardo da Vinci

REGS: As “beroemd” en “belangrik” dieselfde beteken, is die Mona Lisa bes moontlik die wêreld se heel belangrikste kunswerk! Mense verdring mekaar behoorlik om hierdie skepping van die geniale Italiaanse Renaissance-man Leonardo da Vinci in die Paryse kunsmuseum die Louvre te sien... en baie is nogal teleurgesteld omdat die skildery veel kleiner is as wat hulle hulle voorgestel het. Die beroemdheid het enigsins te make met enigmatiese glimlag van die geskilderde vrou—en ’n ou trefferlied oor haar wat dekades gelede gekomponeer is. Maar wie was dié Mona Lisa eintlik? Na wat by die Louvre vertel word, het navorsers vasgestel dat sy ene Lisa Gherar-dini was, die vrou van ’n onbekende Florentynse handelaar, Francesco del Giocond. Die Parysenaars noem dan ook die portret La Joconde, die Franse weergawe van Lisa se getroude van. Mona Lisa beteken doodeenvoudig mevrou Lisa.

Krediet: Openbare besit vanweë die verval van kopiereg weens ouderdom
(“Public Domain Old”)  

Die Joodse Bruidjie: Isak en Rebekka—deur Rembrandt van Rijn, omstreeks 1667

BO: Die Joodse Bruidjie: Isak en Rebekka, omstreeks 1667 geskilder deur die Nederlandse meester Rembrandt Harmenszoon van Rijn. Rembrandt se Nagwag in die Rijksmuseum in Amsterdam is wel heel waarskynlik sy beroemdste werk, maar sou daar ’n roerender uitbeelding kan wees van die liefde tussen ’n man en vrou as in sy Die Joodse Bruidjie? Die skildery, ’n laat werk van die kunstenaar, vermoedelik van ’n getroude paar uit die Ou Testament, is ook in die Rijksmuseum. Die ander beroemde Nederlandse kunstenaar Vincent van Gogh het van Die Joodse Bruidjie gesê dat hy twee weke lank daarna sou kon kyk terwyl hy slegs ’n korsie droë brood het om te eet.

 

Krediet: Openbare besit vanweë die verval van kopiereg weens ouderdom (“Public Domain Old”)

Sonneblomme, 1888—deur Vincent van Gogh

REGS: Sonneblomme, soos in 1888 geskilder deur Nederland se Vincent Willem van Gogh, wat die opperste toonbeeld van die wroegende kunstenaar was. Van Gogh was die skepper van verskeie sonneblomstudies, en dié en sy ander werke het die hele kunstoneel van die twintigste eeu en tot in ons tyd beïnvloed. Maar terwyl sy beroemde kunswerke nou vir miljoene opgeveil word, was hy in sy eie tyd bra onbemind en feitlik onbekend. Trouens, Van Gogh het in sy hele lewe slegs een skildery verkoop.

Krediet: Openbare besit vanweë die verval van kopiereg weens ouderdom (“Public Domain Old”)

Klik hier om terug te keer na die inhoudsblad