Die kaalkop waarheid oor die beswadderde aasvoël

FOTO REGS BO: Die Amerikaanse kalkoenaasvoël of “turkey vulture” (Cathartes aura) se veerlose kaalkop maak hom erg lelik. Tog is daardie bles higiënies vir ’n voël wat gedurig sy kop in die liggame van dooie diere moet inwikkel om woes en kompeterend vir sy eie pondjie vleis te stry. Dink net hoe vuil en bebloed sou vere in die proses geraak het.

Foto: Don James / U.S. National Park Service (detail)

BO: ’n Witrugaasvoël (Gyps africanus) wys hoe lyk sy kop en nek wat met donse bedek is. Ook vir hom sou ’n kop en nek vol sierlike vere nie deug nie, want hy worstel ewen­eens binne-in karkasse rond om te kan vreet. Die witrug is ’n tipiese aasvoël van die savanne van Wes- en Oos-Afrika.

Foto: Mark Robinson  van Williton, Verenigde Koninkryk,
wat dit op hierdie bladsy by flickr op die wêreldwye web geplaas het en dit gelisensieer het ingevolge die Creative Commons Attribution 2.0-lisensie
(Rande van oorspronklike foto deur ons weggesny en verrond)

BO: Dié witkopaasvoël (Trigonoceps occipitalis) met sy koddige kuif en kraag is nog ’n aasvreter van Afrika.

Foto: Luc Viatour van Brussel, België,
wat dit op hierdie bladsy by Wikimedia Commons op die wêreldwye web geplaas en onder meer gelisensieer het ingevolge die Creative Commons Attribution ShareAlike 2.5-lisensie, wat vrye deling en die maak van afgeleide werke vergun mits die nodige erkenning gegee word en dit slegs versprei word ingevolge ’n lisensie soortgelyk aan hierdie een
(Rande van die indrukwekkende oorspronklike foto deur ons weggesny slegs ter wille van ’n groter beeld van die voël self binne die beperkinge van hierdie webblad)
   

TOMME ou aasvoël. Hy word oral beswadder. Hy’t selfs die stink reputasie dat hy ’n kinderdief sou wees...
 
In sekere dele van Afrika en Asië sou hy glo op mensekinders afduik, hulle met sy kloue beetkry en dan harteloos met hulle wegvlieg om hulle te gaan opvreet. En in Suid-Europa maak hy kwansuis mense dood deur klippe of skilpaaie op hul koppe te gooi.
 
Alles natuurlik ’n liederlike klomp onsin. ’n Mens vang nie ’n ou voël met kaf nie, lui die spreekwoord, maar hier’s nou ’n groot hoop kaf wat oor ’n ou voël vertel word!
 
Regoor die wêreld word die aasvoël boonop geskiet net omdat hy so ’n gerieflike teiken kan wees. Op baie plekke vrek hy van vergiftigde vleis wat vir egte roofvoëls bedoel was. En in sekere lande is sy habitat so vernietig deur menslike bedrywighede dat hy in sy natuurlike omgewing uitgesterf het.
 
’n Mens moet toegee, hierdie dierasie is skreeulelik! ’n Regte paaiboelie van ’n voël met daardie oë wat so grotesk agter die kragtige krom snawel uitstaan.
 
Goed, hy vreet wel onwelriekende, verrottende karkasse—ook menselyke. Hy krap in vullis- en mishope rond op soek na wriemelende maaiers. Hy bevuil soms sy eie pote om af te koel. En in party gebiede verslind hy menslike ontlasting.
 
Maar moenie die aasvoël op sy stinkende baadjie takseer nie! Hy doen maar net sy werk deur die omgewing skoon te maak. En dis juis sy lelike voorkoms wat hom volmaak daarvoor toerus.
 
Aasvoëls is, soos die naam aandui, aasdiere. Dit beteken hulle lewe meestal van verrottende dooie diere of kreng. Ander aasdiere is onder meer hiënas, miskruiers en sekere soorte maaiers.
 
Aasvoëls word regoor die wêreld gevind, behalwe in Australië en Antarktika. Hulle hou meestal in oop savanne-streke en op berge, waar daar talle groot diere is waarvan die karkasse maklik uit die lug raakgesien kan word.

REGS: So lelik as wat die kalkoenaasvoël (Cathartes aura) van Amerika weens sy veerlose kop en nek op die grond is, so mooi is hy in vlug.

Foto: A. Wilson / U.S. Geological Survey

Daar is in der waarheid twee soorte aasvoëls—dié van die Nuwe Wêreld en dié van die Ou Wêreld. Die aasvoëls van Afrika, Europa en Asië behoort tot die familie Accipitridae en die orde Falconiformes. Die Amerikaanse aasvoëls (die familie Cathartidae en die orde Ciconiiformes) lyk soos die groot roofvoëls, maar is waarskynlik nader verwant aan ooievaars.
 
Daar is sowat vyftien Ou-Wêreldse spesies en sewe in die Nuwe Wêreld. Hoewel daar baie fisiologiese verskille tussen die twee soorte is, word hulle albei vanweë hul aasgewoontes aasvoëls genoem. Maar die ooreenkomste berus meer op oppervlakkige voorkoms en lewenswyse as op verwantskap. Hulle is dus nie rêrig voëls van eenderse vere nie!

REGS: ’n Kransaasvoël (Gyps coprotheres).  Die kransaasvoël, wat in Engels die Cape Griffon of Cape Vulture genoem word, is inheems in Suidelike Afrika en word hoofsaaklik in Suid-Afrika, Lesotho en Botswana aangetref. Hierdie voëls slaap op kranse en maak ook hul neste daar.

Foto: Dale Schultz, wat dit by Wikipedia-projek op die wêreldwye web tot openbare besit verklaar het (“released to the public domain”) 

DIE aasvoël se hele liggaam is ontwerp vir sy lewe as aasdier. Hy het groot vlerke waarmee hy deur middel van stygende lugkolomme hoog in die lug in kan opstyg terwyl hy die minste krag daarvoor gebruik.

Hy kan baie goed sien—maklik ’n wagtende maaltyd op afstande van tot 2 km. Trouens, die kondor kan so hoog sweef dat jy hom glad nie meer kan sien nie.
 
Die aasvoël het ’n krom, skerp snawel om dierevelle te kan oopskeur en stukke vleis af te skeur. Hy het ’n skurwe tong waarmee hy vleis van bene afskraap.
 
Die skouspelagtigste, by sekeres, is egter die kaal kop en nek, wat hulle diep in bloederige karkasse kan insteek sonder dat daar vere is wat deur die bloed besoedel kan raak.
 
Hoewel die voël baie bakterieë inkry weens sy dieet van ontbindende vleis, bevat sy spysverteringsappe ’n kiemdoder.
 
Mense het lank gewonder hoe dit moontlik is dat een aasvoël op ’n karkas afkom en ander, soms van tot 60 km ver, aangevlieg kom om aan die fees te kom deelneem. Darem seker tog nie telepatiese vermoëns nie?
 
Wat werklik gebeur, is dat die aasvoëls mekaar baie fyn dophou wanneer hulle rondvlieg om kos te soek. Sou een skielik afduik, weet die ander daar is waarskynlik kos daar onder. Dit duur nie lank voordat ’n hele swerm, nogal van verskillende spesies, om die feestafel versamel het nie.
 
Tot ses verskillende soorte aasvoëls is al rondom een karkas opgemerk. Daar is egter ’n besliste hiërargie wanneer dit by vreet kom, en die verskillende spesies moet as ’t ware in die tou staan en hul beurt afwag.
 
Op die Afrika-savanne is die eerste vreters gewoonlik die sogenaamde swart aasvoëls. Hulle is groot diere wat spesialiseer in die oopskeur en deurvreet van harde dierevelle en gedermte.
 
Wanneer hulle dik gevreet is, beweeg die witrugaasvoëls in, wat gretig op die oë en bek van die dooie dier toesak en dan vleis uitpluk deur die gate wat in die vel geskeur is.
 
Die witkopaasvoëls is gewoonlik die volgende in die ry—hulle verslind hompe vleis en kraakbeen en flentertjies vel. Die monnikaasvoëls wag langs die feestafel en is die laaste wat feesvier. Hulle moet dikwels daarmee vir lief neem om proeseltjies kos van die ander soorte af weg te gryp.

BO: Witrugaasvoëls  (Gyps africanus) wag hoog in die takke—maar doodnugter—vir die volgende fees om te begin. Die foto is in Tanzanië geneem.

Foto: Lauren Humphries / NBII / USGS
Vrye gebruik vir nie-winsgewende en opvoedkundige doeleindes vergun
(Rande van oorspronklike foto deur ons weggesny en verrond)
 

BO: Monnikaasvoëls (Necrosyrtes monachus)... hulle staan  agter in die ry by die feestafels op die Afrika-savanne en kan eers vreet nadat al die ander soorte aasvoëls die beste dele van die dooie diere verorber het. Hulle kom wyd verspreid voor in Afrika suid van die Sahara en bou hul stokkiesneste in bome, dikwels palmbome.

Foto: Gabriel Buissart,
wat dit op hierdie bladsy by Wikimedia Commons op die wêreldwye web geplaas en onder meer gelisensieer het ingevolge die Creative Commons Attribution ShareAlike 2.5-lisensie, wat vrye deling en die maak van afgeleide werke vergun mits die nodige erkenning gegee word en dit slegs versprei word ingevolge ’n lisensie soortgelyk aan hierdie een

AASVOËLS vang selde prooi, want hul voete en kloue is te swak om doeltreffende wapens te wees. Af en toe sal hulle egter klein wildsbokkies en swak, siek diere aanval. Party aasvoëls vul hul dieet aan deur op akkedisse en insekte jag te maak.

Die Egiptiese aasvoël, wat in lande aan die Middellandse See ooswaarts tot in Asië voorkom, is bekend vir sy tegniek om ’n swaar klip met sy snawel op te tel en dit op ’n volstruiseier te laat val sodat die dop moet breek. Daar is al selfs gesien hoe hy ’n prooidier soos ’n wikkelende akkedis vashou en dit teen ’n rots afransel voordat hy dit opvreet.

LINKS: Die Egiptiese aasvoël (Neophron percnopterus).

Krediet: ’n Historiese illustrasie waarvan die kopiereg weens ouderdom verval het (“PD Old”)
  
 
Kondors en lammergiers, aasvoëls wat in bergagtige gebiede hou, is daarvoor bekend dat hulle op soogdiere soos bokke en guanaco’s afduik en hulle van rotslyste afstamp. Hulle het glo selfs al bergklimmers só probeer aanval—en dis waarskynlik die oorsprong van die onredelike beskuldiging dat hulle kinderdiewe is.
 
Maar benewens die bogenoemde klompie ongewone items op hul spyskaart, vreet aasvoëls allereers aas. Hulle verrig daarmee ’n allernoodsaaklike diens deurdat verrottende karkasse verwyder word wat andersins die wêreld vol sou gelê het—met katastrofale gevolge.
 

Klik hier om terug te keer na die inhoudsblad