HOOFSTUK 3
Afrika-beskawings van weleer

AFRIKA het in die verlede verskillende beskawings gehuisves wat gebloei en getaan, groot dinge tot stand gebring en verdwyn het. Hieronder  is ín aantal wat van besondere historiese belang is.

En omdat beskawings onlosmaaklik verbind is aan hoe mense glo, word die geskiedenis van verskillende godsdienste en geloofsoortuigings in Afrika ook in hierdie hoofstuk behandel. Lees daaroor reg onderaan hierdie bladsy.


  • Die Egiptiese beskawing
     

Klik hier vir ín omvattende artikel oor die fassinerende ou wÍreld aan die oewers van die Nyl waar ín besonderse kultuur oor byna drieduisend jaar gefloreer het.


  • Die koninkryk van Koesj

HONDERDE jare lank is die koninkryk van Koesj in die Nylvallei deur die Egiptenare geregeer. Omstreeks 1000 v.C. het die Koesjiete weggebreek om vry te wees. Hulle het later self Egipte verower. Toe is 'n nuwe hoofstad by MeroŽ gebou, waar daar beter landbougrond was.

Die mense van MeroŽ het yster gedelf, waarmee hulle wapens en gereedskap gemaak het. Hulle het ryk geword deur met IndiŽ en die lande om die Middellandse See handel te dryf. Die konings en koninginne van MeroŽ is onder piramides met steil kante begrawe.

 

 

BO: Die MeroŽ-piramides.

 

Foto deur ďWufei07Ē, wat dit by Wikimedia Commons op die wÍreldwye web tot openbare besit verklaar het (ďreleased intro the public domainĒ)
 


  • Die Nok

 I N 1928 het argeoloŽ artefakte opgegrawe van ín verbasende kultuur wat van omstreeks 500 v.C tot 200 n.C. in Wes-Afrika gefloreer het. Die oudheidkundiges het na hierdie antieke kultuur as die Nok verwys, die naam van ín moderne Nigeriese dorpie waar hulle hul ontdekking gedoen het.

Die Nok-artefakte sluit beelde van diere en mense in wat van terracotta, of gebrande klei, gemaak is, soos die een LINKS. Die komplekse Nok-beelde is waarskynlik op houtsneewerke gegrond, maar enige houtartefakte sou lank gelede reeds in die vogtige klimaat van Wes-Afrika vergaan het. Dit het argeoloŽ laat reken dat die Nok-beskawing baie ouer kon gewees het as selfs die oudste artefakte wat daar gevind is.


  • Kartago

DIE FeniciŽrs was ín ou volk met ín bloeiende beskawing wat ín aantal eeue voor die geboorte van Christus aan die oostekant van die Middellandse See in die teenswoordige Libanon verrys het. Hul tuisland was egter bra dor en onherbergsaam, met die gevolg dat die FeniciŽrs hulle tot die see gewend en die grootste reisigers en handelaars van hul tyd geword het.

Die FeniciŽrs het die alfabet ontwikkel en hul gevorderde soort skrif na etlike ander kulture oorgedra. Hulle het ook ín handelspos in Noord-Afrika gevestig wat hulle Kartago genoem het (naby die teenswoordige Tunis in TunisiŽ).

Toe die tuisland van die FeneciŽrs deur die AssiriŽrs en Perse verower is, het Kartago ín onafhanklike staat geword. Kartago het gegroei en een van die magtigste stede van die Oudheid geword, maar die stad is verwoes nŠ drie bloedige oorloŽ teen die Italiaanse stadstaat Rome.

In 146 v.C. het die Romeine deur Kartago se stadsmure gebreek en van huis tot huis gegaan om die Kartagers te vermoor. Die paar oorlewendes is as slawe verkoop, die stad en hawe verwoes, en die Romeine het sout oor die landbougrond gestrooi om seker te maak dat dit bar en onvrugbaar sou bly.

BO: Bouvalle van Kartago.

Foto: Patrick Verdier,
wat dit tot openbare besit verklaar het
(ďreleased intro the public domainĒ)
 


  • Aksoem

DIE koninkryk van Aksoem het teen nagenoeg 100 n.C. aan die kus by die Rooi See ontstaan. Aksoem het ryk geword deur met ArabiŽ, IndiŽ en dele van die Romeinse Ryk handel te dryf. Kooplui van ander lande het by die hawe Adoelis aangedoen.

Omstreeks 340 n.C. het sendelinge die Christelike godsdiens na Aksoem gebring. Koning Ezana van Aksoem het die eerste Christelike koning in Afrika geword.



  
BO: Mapunggubwe... goudland in die Limpopo-vallei.                  
Foto: SASOL

Afrika-godsdienste
sedert die antieke tyd

R

EEDS teen 3000 v.C., volgens geskiedkundige getuienisse, vind die godsdienssin van die ou Egiptenare uiting in die aanbidding van gode en godinne. Hulle het Isis, Osiris, Ra en die Amen vereeródie eerste tekens van godsdiensbeoefening in Afrika. Verder suid het die mense van Koesj blykbaar ook hierdie gode aangehang.

Teenoor die Egiptenare met hul veelgodedom lyk dit of die Bantusprekende volkere van Wes-Afrika weer meer monoteÔsties was. Bantu is bloot ín taalgroepering en moet nie met die gewraakte woord Bantoe verwar word nie. MonoteÔsties beteken dat hulle aan net een god geglo het. Hierdie god sou soms ín god van die lug of ín songod gewees het, ander kere weer nie. Teen omstreeks 1300 v.C. vind ons die eerste belangstelling in monoteÔsme in Egipte onder die farao Akenaten (of Akhenaton).

Veelgodedom (politeÔsme) het nietemin weer nŠ Akenaten se dood getriomfeer en staande gebly regdeur die verowerings van Noord-Afrika deur die FeniciŽrs en Grieke, en daarna deur die Romeine, wat elk hul eie gode na Noord-Afrika gebring het.

Omstreeks 300 n.C. is daar weer ín groot verandering in die geloofsoortuigings in Afrika toe baie mense in Noord- en Oos-Afrika geleidelik die Romeinse keiser se leiding volg deur hulle tot die monoteÔstiese Christendom te bekeer. Die groot Christelike teoloog Augustinus was van Noord-Afrika.

Teen die 500ís n.C. het die Christendom reeds in die grootste deel van Noord-Afrika geseŽvier, asook in die koninkryk van Aksoem suid van Egipte (die moderne Soedan, Eritrea en EthiopiŽ). Die Christene van Noord-Afrika was verdeel tussen die Donatiste en die Katolieke, en toe die Vandaal-AriŽrs.

In dieselfde tydperk was die Bantusprekendes geleidelik besig om oor Suidelike Afrika te versprei en natuurlik hul geloof met hul saam te bring. In die Bantugeloof is politeÔsme steeds onderbeklemtoon, maar in die plek daarvan was daar ín vaste geloof in geeste en hul magte oor lewende mense. Party van hierdie geeste sou ín mens se eie oorlede ouers of grootouers wees. ín Ander kon die gees van ín gestorwe koning of held wees, wat dan ook ín lank tyd onthou is, bra soos die Katolieke heiliges.

In die 600ís n.C. het ín ander monoteÔstiese geloof, die Islam, na Afrika gekomóeers na Egipte, waarna dit vinnig oor Noord-Afrika versprei het. ín  Eeu later was feitlik al die mense in Noord-Afrika aanhangers van die Islam (Moslems).

Die Islam het ook vinnig oor die Sahara-woestyn versprei, met die gevolg dat baie mense van die Soedan, die grasvelde suid van die Sahara, ook Moslems geword het. Ook suidwaarts na die groot reŽnwoude was daar baie mense wat minstens sekere Moslem-gelowe nagevolg het. En Arabiese en Indiese handelaars het op hul beurt daarvoor gesorg dat die hele ooskus van Afrika ín Moslem-wÍreld geword het, tot sover suid as Mosambiek.

Suid van die reŽnwoude, in Midde- en Wes-Afrika, het die godsdiens van die Bantusprekendes egter oorheersend gebly. In die Kalahari-woestyn het die San hul eie geloof behou, wat baie dieselfde as die Bantugeloof was met die klem op die voorvadergeeste.

Eers met die koms van die EuropeŽrsódie sendelinge en die kolonialiseerdersóhet die Christendom na die suide van die vasteland gekom. Miljoene Afrikane is gekersten, terwyl die Christelike geloof ook baiemaal met die inheemse gelowe vermeng geraak het. Noord-Afrika is egter tot vandag toe nog oorheersend Islamities.


JY is nou by HOOFSTUK 3
Klik hieronder op die hoofstuk waarheen jy vervolgens wil beweeg:

HOOFSTUK 1: Historiese rekonstruksie: die verskillende middele wat deur historici gebruik word om die veelbewoŽ geskiedenis van ons vasteland na te speur

HOOFSTUK 2: Die voorgeskiedenis van ons kontinent en die uiteindelike swart verskuiwing na die suide

HOOFSTUK 4: Die Arabiese inval in Noord-Afrika en gevolglike ontwikkelings voor die Europese kolonisasie van die vasteland

HOOFSTUK 5: Slawerny, die koloniale tydperkóen uiteindelik die era van onafhanklikheid

Klik hier om terug te keer na die inhoudsblad van die Mieliestronk-werf