Die tien gesigte van
AS

Deur A.S. van As

  1 

’n As of spil is ’n denkbeeldige lyn waarom iets in die rondte draai. Die aarde, ’n tollende planeet, het ook só ’n as. Dit wys altyd in dieselfde rigting na die verre sterre, maar hel met omtrent 23,44° na die een kant toe oor op die elliptiese baan wat dit om die son beskryf. Die gevolg van hierdie “skewe” aarde is dat die Noordelike Halfrond en die Suidelike Halfrond in die loop van ’n jaar beurtelings minder en meer sonlig ontvang. Daarom kry ons die seisoene—somers met meer son en winters met minder.

  2   

Meganiese asse is integrerende strukturele komponente van voertuie met wiele. Sulke asse handhaaf die posisie van die wiele relatief tot mekaar en tot die voertuig. Boonop het feitlik elke meganiese apparaat asse—ook ons meganiese polshorlosies met hul verskillende assies wat tandwieletjies laat ronddraai.

Sekere Afrikaanse idiome oor hierdie soort as:
•   Jy moet die as smeer
     (jy moet die vuil werk doen)
•   Sy as het vasgebrand
     (hy het in die moeilikheid beland)

Illustrasies 1 en 2:
Negatief-weergawes van werke wat deur
Pearson Scott Foresman
beskikbaar gestel is en by Wikimedia Commons op die wêreldwye web tot openbare besit verklaar is (“released into the public domain”)

  6   

Die as, wat omstreeks  280 v.C. in gebruik gekom het, was ’n muntstuk van sowel die Romeinse Republiek as die Romeinse Ryk. Die muntstuk was aanvank­lik van brons en later van koper. Op hierdie verwerking van ’n ets van ’n as uit die tyd van die Romeinse Republiek, verskyn die twee gesigte van die mitologiese god Janus. Vir die Romeine was Janus die god van hekke, deure, beginne en eindes. Die maand Januarie is na hom genoem—omdat hy tegelyk agtertoe sou kyk na die ou jaar en vorentoe na die nuwe.
  

Die AS van krieket

Die stryd om Die As (“The Ashes”) is sedert 1882 ’n kriekettoetsreeks waarin die nasionale spanne van Engeland en Australië kragte meet en tans al om die twee jaar plaasvind—om die beurt in die genoemde twee lande. Die naam “Die As” het sy oorsprong in ’n kammakastige “doodsberig” wat in die reeds genoemde jaar 1882 in ’n destydse Britse koerant, The Sporting Times, verskyn het. Daarin is Engeland se destydse krieketnederlaag teen Australië op die beroemde Londense krieketveld die Oval spottenderwys as die dood van Engelse krieket voorgestel. The Sporting Times het ook geskryf dat “die lyk veras sal word en die as saamgeneem sal word na Australië”. Joernaliste het daarna nie op hulle laat wag nie en die daaropvolgende Engelse toer na Australië bestempel as die stryd om die As te herwin. Ten tyde van daardie toer is ’n kleinerige urn (kyk ook by nommer 4 hierbo), wat as van ’n ietwat onsekere herkoms bevat, deur ’n groep vroue van Melbourne, Australië, aan die besoekende Engelse krieketkaptein oorhandig. En daarmee was die naam Die As gevestig vir daardie gereelde Engels-Australiese wedywerings op die krieketveld.
  

As is die chemiese simbool vir die element arseen

Die chemiese element arseen (As) is ’n berugte, giftige halfmetaal wat saam met sy verbindings in verskillende pes-, plant- en insekdoders en allooie gebruik word. Daar moet egter baie versigting te werk gegaan word met arseen, indien ’n mens hoegenaamd daarmee moet werk. Die arseenbesmetting van drinkwater kan byvoorbeeld gevaarlike afmetings aanneem, soos in Bangladesj en van sy buurlande waar dit tot ’n ernstige epidemie van arseenvergiftiging gelei het. In die menslike liggaam saai arseen verwoesting in die spysverteringskanaal en affekteer dit ook die brein, verskillende ander organe en selfs die vel—baiemaal met ’n dodelike gevolg.
•   Die element kom in baie allotropiese vorms voor, wat kan wissel van geel tot grys en swart van kleur. Dit slaan spontaan aan die brand wanneer dit in aanraking gebring word met die geelgroen gas chloor (soos op die illustrasie). Wanneer arseen só in chloor brand, is die vlam groen met ’n mooi vonke-vertoning, terwyl digte wit dampe van arseenchloried afgegee word. By gewone verbranding in die lug is die vlam van arseen blou.

Illustrasie: Histories (“Public Domain Old”) / ietwat gewysig

Nagedagte: klein as-pekkies om oor te wonder...
 

As tot as
 
As ’n Koue Bokkevelder
by die Suidpool staan,
hoe koud moet dit raak
voor hy bokveld toe gaan?
(en van as tot as in die ys vergaan)

En as as die spil is
waarom die hele spul draai,
is dit nie die einste as
wat die ganse wêreld swaai?
  

— Dugeot, Mieliestronk.com

Klik hier om terug te keer na die inhoudsblad