Columbus (1)
Europese ontdekker van die
Nuwe Wêreld

BO: ’n Voorstelling van Columbus wat die eienaarskap van die Nuwe Wêreld vir koning Ferdinand en koningin Isabella opeis in ’n chromolitograaf wat in 1893 deur die Prang Education Company gemaak is.
  
Krediet: U.S. Library of Congress

Dit was iets meer as 500 jaar gelede dat ’n ontdekkingsreis plaasgevind het wat al bestempel is as “die belangrikste reis wat nog ooit onderneem is”.
Christopher Columbus (1451-1506) was ’n seevaarder van Genua. Met drie klein skepies het hy die Atlantiese Oseaan oorgesteek en heeltemal onbedoeld die wêrelddeel gevind wat vandag as die Amerikas bekend staan. Hier is die verhaal van dié man, een van die hooffigure in die wêreldgeskiedenis, en die epiese togte waarmee hy die Nuwe Wêreld vanuit Europa ontsluit het...

Hoofteks uit Huisgenoot se Ons Wonderlike Wêreld
Grafika-kompilasie deur Mieliestronk.com

K het nou ’n stadium bereik waarin selfs die veragtelikste skepsel reken dat hy my kan beledig... As ek Indië gesteel het of die heilige stad waarvan Sint Petrus die biskop was en hulle aan die More oorhandig het, kon hulle my nie in Spanje met groter vyandigheid behandel het nie.”

Bitter woorde van Christopher Columbus. Die jaar: 1500. Die plek: ’n skip op pad na Spanje.

Die Genuese ontdekkingsreisiger is in kettings geboei en word in skande en ongenade na Europa teruggebring.

Net agt jaar gelede het dié man Amerika ontdek—’n gebeurtenis wat as een van die belangrikste in die ganse geskiedenis gereken sal word. Maar op hierdie oomblik is ons nog die stom getuies van ’n gruwel. Columbus is hier allesbehalwe die held wat eeue later steeds gehuldig sal word...

Want was Columbus se reis nie die begin van blywende bande tussen Europa en Amerika en uiteindelik die res van die wêreld nie?

Maar hoe het dit gebeur dat hy destyds as skandemaker gebrandmerk is? Die antwoord word in ons volgende aflewering verstrek. Want eers moet ons kyk na die gebeurtenisse en die drama wat tot hierdie vernedering in 1500 gelei het...

Sy vroeë lewe

CHRISTOPHER  COLUMBUS is in 1451 in Genua in Noordwes-ltalië gebore. Sy familie was wewers en hy het min formele opleiding gehad. Maar hy was ’n gebore seeman, wat vroeg-vroeg die golwe aangedurf het.

Op sy eerste seereis, toe hy negentien was, was hy op ’n Genuese galei wat ’n spul seerowers moes gaan straf. Daarna het hy verskeie ander reise onderneem.

Die laat vyftiende eeu was ’n opwindende tyd om ’n loopbaan as seevaarder te kies. Die grootste deel van die wêreld was nog ongekarteer. Heersende winde en seestrome was grotendeels onbekend en het miskien glad nie in die seevaarder se guns beweeg nie. Maar die gees van die tyd was ’n drif vir wêreldverkenning en ontdekkings.

Omstreeks 1479 is Columbus getroud met dona Felipa de Perestrello, ’n Portugese vrou wat vir hom die lewe geskenk het aan een seun, Diego. Sy is omstreeks 1483 oorlede. Columbus het nooit weer getrou nie, hoewel hy later ’n minnares uit die burgerstand gehad het, Beatriz de Harana, wat vir hom die lewe aan ’n buite-egtelike seun, Fernando, geskenk het.

Sy oogmerk

COLUMBUS wou nie bewys dat die wêreld rond is nie. Opgevoede mense van daardie tyd het dit reeds geweet. Hy wou eenvoudig ’n kortpad vind na Indië (destyds Indië, China, Japan en die Oos-lndiese eilande) deur oor die Atlantiese Oseaan weswaarts te seil.

En hy wou ’n groot vergoeding hê: ’n persentasie van die handel, die goewerneurskap van enige land wat hy dalk sou vind, die titel van admiraal en ’n verheffing tot die adelstand.

Eerste poging

DIE eerste probeerslae om ’n ekspedisie te loods was vergeefs. Koning Johannes II van Portugal was teësinnig om ’n nuwe projek aan te pak terwyl die ekspedisies langs die kus van Wes-Afrika soveel tyd en geld gekos het.

Hy het ’n kommissie van geleerdes aangestel om Columbus se vertoê aan te hoor, maar die uitspraak was dat die reis onprakties sou wees.

Sukses in Spanje

IN 1484 het Columbus Portugal verlaat en met die jong Diego Spanje toe gegaan. Koningin Isabella van Kastilië het simpatiek gestaan teenoor sy idees, dog haar adviseurs het soos die Portugese gedink. Op die koop toe het die stryd teen die More haar en die koning, Ferdinand, besig gehou.

REGS: “Christopher Columbus by die Hof van Isabella.” Van ’n litograaf uit die middel van die negentiende eeu deur V. de Turgin.

Vergunning Chicago Historical Society / U.S. National Park Service

Maar in Januarie 1492, toe die laaste Moorse vesting verower is, is Columbus ontbied. Sy versoek is weer eens van die hand gewys, maar op sy uittog is hy deur ’n boodskapper ingehaal wat hom gevra het om terug te kom.

Die reis kon plaasvind! En hy sou alles kry wat hy vra.

REGS: Roete van Columbus se eerste reis na die Nuwe Wêreld.

OP die oggend van 3 Augustus 1492 het twee klein karvele, die Pinta en die Niña, en ’n groter skip, die Santa Maria,  wat Columbus self gehuur het, Palos verlaat. Die Santa Maria was sowat 35 meter lank en die karvele elk nagenoeg 15 meter. Nie een van hulle waffers groot nie, volgens vandag se standaarde.

’n Ou skildery van Columbus se skepe ter see (LINKS) en moderne replikas van die Niña, Pinta en Santa Maria (ONDER).    Kopie van skildery: U.S. Library of Congress Foto van replikas van Columbus se skepe: NASA

Nege dae later het hulle die Kanariese Eilande bereik en, nadat land vir oulaas op 9 September gesien was, is reg wes geseil.

Passaatwinde uit die noordooste het die vaart letterlik voor die wind laat verloop. Die bemanning het baie vreemde dinge gesien. Weke lank het hulle deur die Sargasso-see gevaar, ’n reuse-kol seegras wat snags fosfories flikker.

Vroeg in Oktober het die ontdekkingsreisiger gesien hoe groot swerms voëls suidweswaarts vlieg, en hy het van rigting verander om hulle te volg. Teen dié tyd het die bemanning begin vrees dat hulle met die terugtog wind op sou vaar. Op 10 Oktober, net een goeie seildag weg van die land af, het hulle daarop aangedring om om te draai.

Columbus kon sy manne paai deur hulle aan die moontlike voordele te herinner as hulle sou volhard. Die matrose het ingestem om nog drie dae voort te gaan.

Die volgende dag was daar tekens van land: ’n tak met blare en bessies en ’n gekerfde houtstaf. Groot opwinding, ’n Beloning is uitgeloof vir die eerste man wat die land sien. Om tienuur daardie aand het Columbus beweer dat hy ’n flikkerlig in die verte gesien het.

Om twee-uur die oggend van 12 Oktober roep ’n matroos op die Pinta vanuit die voorkasteel: “Tierra! Tierra!” Land.

Inderdaad. Binne minute kon almal die maanverligte strand in die verte sien. Daar was ’n singery en ’n gelag.

Tot Columbus se verbasing het die dagbreek nie groot stede, besige hawens en krioelende markte onthul soos verwag is nie, maar mense wat rondhardloop “so naak as toe hul ma’s die lewe aan hulle geskenk het”.

Hy het geglo dit was ’n Indiese eiland en dat die mense Indiërs was. Hy het dit San Salvador genoem.

Ná ’n paar dae het die skepe Kuba bereik. Columbus was oortuig dis ’n deel van China en het ’n aantal manne die land ingestuur om die Chinese keiser op te spoor. Pleks van hom het hulle inboorlinge gevind wat sigare gerook het.

LINKS: Nog ’n historiese skildery van Columbus se aankoms in die Nuwe Wêreld in 1492.

Krediet: An Ongoing Voyage Exhibition, U.S. Library of Congress

Die vloot het daarop langs die noordkus van Hispaniola gevaar. Op Kersdag het die Santa Maria op ’n rif by die huidige Cap-Haitien gestrand. Die plaaslike opperhoof was so vriendelik dat Columbus veertig manne agtergelaat het om goud te soek.

Op 16 Januarie 1493 het die Pinta en Niña huiswaarts begin keer, ook met verskeie gevange Indiane en papegaaie aan boord.

Die terugvaart was vol gevare. Die skepe het mekaar verloor en die Niña het byna gesink. Dié het sy toevlug geneem tot een van die Asore-eilande wat in Portugese besit was, maar Columbus is amper hier opgesluit. Toe hy die eiland verlaat, het die skip in ’n orkaan beland.

Eindelik het die seëvierende ontdekker Lissabon bereik. Hy het koning Johannes II besoek en hom ewe trots die Indiane gewys. Sy skip het Palos oplaas op 13 Maart 1493 bereik, en die Pinta het later dieselfde dag aangekom.

’n Groot ontvangs het Columbus te beurt geval. Koning Ferninand en koningin Isabella het sy titel van Admiraal van die Oseaan bekragtig, en hy het ook die titel Onderkoning van Indië ontvang. Wat meer sê, hy is aangesê om ’n volgende ekspedisie te organiseer...

Klik hier om terug te keer na die inhoudsblad