Slegs vir blankes in die ou SA

LINKS : ’n Simbool van apartheid in die ou Suid-Afrika van vroeër. ’n Kennisgewing in 1989 in Engels, Afrikaans en Zoeloe op ’n Durbanse strand dui aan dat die strand slegs vir blankes gereserveer is.   Foto deur Guinnog ook genoem John, wat dit op hierdie bladsy by Wikimedia Commons op die wêreldwye web beskikbaar gestel het. Toestemming tot die kopiëring, verspreiding en/of wysiging hiervan word vergun ingevolge die bepalinge van die lisensie GNU Free Documentation License, Weergawe 1.2 of  enige latere weergawe soos gepubliseer deur die Free Software Foundation; sonder Invariante Seksies, sonder Omslagtekste vir die Voorkant en sonder Omslagtekste vir die Agterkant. ’n Kopie van die lisensie is vervat in die seksie getiteld "GNU Free Documentation License".

LMAL van ons pas diskriminasie toe. Pieter hou meer van blondines as van swartkoppe, maar hy sal deur kokodilriviere swem as hy net een bepaalde rooikoppie se hart kan verower. Linda is ’n meisie wat van stemmige geselskap hou, maar jy sal Jeanette nooit buitenskools sonder haar rare vriendekring sien nie.

En Emmie is doller op een sekere onderwyser as op al die ander in die skool.

Om tussen mense te diskrimineer, is ’n inherente deel van ons mens-wees. Dit beteken bloot dat ons verskillende mense verskillend bejeën. Wanneer dit egter blyk dat ons ’n onregverdige onderskeid tussen mensegroepe tref, ’n onderskeid wat tot die skreiende nadeel van sekere mense strek, is ons besig om diskriminasie in sy lelikste vorm toe pas.

Dit is die soort diskriminasie wat in hierdie artikel ter sprake is.

Daarvolgens word mense ongelyk behandel bloot op grond van aangebore of verworwe kenmerke, soos hul geslag, moontlike gestremdheid, ouderdom, afkoms, ras en dies meer. By onbillike diskriminasie gaan dit nie net oor gesindhede en voorkeure nie, maar veral oor hoe ons teenoor sekere mense optree. Dit het alles te make met gedrag en uitlatings in die omgang met andere.

Diskriminasie vererger wanneer daar op meer as een van sulke gronde teen mense gediskrimineer word, soos omdat iemand ’n Afrikaanssprekende vrou is en boonop fisiek gestremd is (taal, seksisme en liggaamlike belemmering), of omdat iemand tot ’n sekere kerkgenootskap behoort (godsdiens) en sy oupa jare lank in die tronk was weens geldverduistering (herkoms).

Gevolge van diskriminasie

ELKEEN kan diskrimineer of teen gediskrimineer word. In die praktyk is die gevolge van diskriminasie groter wanneer dit deur mense vanuit gesagsposisies toegepas word, soos byvoorbeeld deur skoolhoofde of werkgewers.

Ook wanneer ’n groot groep mense in byvoorbeeld ’n buurt teen ’n minderheidsgroep diskrimineer—die lewe vir hulle moeilik maak om hulle miskien te dwing om uit die buurt uit weg te trek— is dit erger as wanneer dit bloot een gesin is wat deur hul naaste bure getreiter word.

Die gevolge van diskriminasie sny soos ’n verwoesende laserstraal deur die hele spektrum van ’n samelewing waarin dit die norm is. Van die vernaamste gevolge is:

• Verstotelinge se waardigheid en selfbeeld word afgetakel omdat hulle as tweedeklas-mense voorgestel word.

• Hulle kan verarm om dan in hul armoedige maatskaplike omstandighede te bly voortploeter omdat hulle gedurig op ekonomiese gebied deur die diskriminerende groep oorheers word.

• As hulle hul stemreg in plaaslike of landsbesture ontneem is—of as die stemreg nutteloos raak weens die totale oorheersing van ’n groot diskriminerende meerderheid—bly hulle vasgevang in ’n troostelose Klaas-baas-situasie.

• Tot oormaat van ramp lei die rigiede groepvorming wat deur diskriminasie veroorsaak word, tot groot spanning tussen groepe. Niemand slaap meer gerus nie—nóg die verdrukte mens in sy haglike omstandighede, nóg die diskriminerende persoon wat gedurig vrees dat die lydende party in opstand kan kom en hom met geweld teen hom kan wreek.

Die ellendes wat al deur sulke gedwonge skeidings van mensegroepe veroorsaak is, kan vandag in duisende geskrifte gelees word. En stellig die ergste soorte diskriminasie wat nog op aarde bestaan het—en ongelukkig steeds bestaan—is die onregverdige onderskeide wat op grond van ras en geslag tussen mense getref word. Dit is dus nodig dat ons hierdie twee vorms van onderskeidmaking van nader sal bekyk.

DIT is nie so maklik om vas te stel waar rassisme se wortels in die geskiedenis lê nie. Die praktyk om sekere mensegroepe gering te skat en selfs te verslaaf, is immers so oud, nee, sekerlik ouer, as die tyd toe die Israeliete nog deur die Egiptiese farao's onderdruk is.

Tog kan die moderne praktyk van rassediskriminasie teruggevoer word na die Wes-Europese oorheersing van die inheemse volkere van Afrika, Amerika en Asië sedert die ontdekkingsreise van Da Gama, Columbus en andere.

Aangesien die blankes tegnies verder ontwikkel was, kon hulle gemaklik ander volkere aan hulle onderwerp. Boonop het hulle met hovaardige meerderwaardig geglo dat die blanke, Wes-Europese samelewing op ’n veel hoër kultuurtrap gestaan het—selfs dat ander rasse maar net ’n trappie hoër as diere was. Die witmense het dit dan ook as hul taak beskou om die mense van ander rassegroepe “op te voed”. (Waar sendelinge en andere hul hulp met liefde aangebied het, was daar harmonie. Waar verwaandes alles wou afbreek om die natuurmense kwansuis te beskaaf en te veredel, is baiemaal slegs ontwortelde “beskawingswrakke” geskep.)

Maar die begin van die rassisme lê nie slegs hier nie. Die meeste vooroordele vind hul oorsprong in vrees vir die vreemde, gepaard met die vrees om ’n mens by ander bevolkingsgroepe te moet aanpas.

Vandag word algemeen aanvaar dat rasse gelykwaardig is. Volgens die verklaring van menseregte, wat al in 1948 deur die Algemene Vergadering van die Verenigde Nasies aanvaar is, het alle mense gelyke regte, ongeag hul ras, kleur, geslag, taal of godsdiens. Desondanks kom rassisme steeds voor—ook in Suid-Afrika, al is diskriminasie reeds etlike jare gelede met mening uit ons wetboeke geskrap.

Apartheid in sy breër sin was natuurlik nooit net beperk tot Suid-Afrika nie. In die geskiedenis is rassediskriminasie in verskeie ander lande in wette vasgelê—byvoorbeeld in Nazi-Duitsland met sy die diskriminasie teen Jode. Selfs in Amerika is die verskil tussen wit en gekleurd lank deur wetgewing gereël. (Daarom was dit in 2008 so ’n epogmakende gebeurtenis toe Barack Obama, die seun van ’n blanke Amerikaanse vrou en ’n swartman uit Kenia, tot Amerikaanse president verkies is.)

REGS: "Bier word beslis nie aan Indiane verkoop nie," word in Augustus 1941 deur ’n handelaar verkondig in Birney, Montana, in die VSA. Dit herinner aan die tekens "Slegs blankes", wat  in die apartheidsjare oral in Suid-Afrika te sien was.
 
Foto: US Library of Congress

Maar “afsonderlike ontwikkeling” is in ons land tot die mees ekstreme uiterstes gevoer. Dit was selfs verbode vir wit en swart om saam op die strande te verkeer en dus saam in die see te swem, of om hysbakke in geboue te deel. Groot probleme is boonop veroorsaak deurdat huwelike tussen die rasse nie net verbied is nie, maar omdat selfs liefdesverhoudings tussen blank en gekleurd tot tronkstraf kon lei. Voorts is baie soorte werk en eiendomsreg in "blanke" gebiede net vir witmense gereserveer.

Ook die destydse verbod op Indiërs om in die Vrystaat te woon, of selfs sonder ’n permit deur die provinsie te reis, is ’n voorbeeld van flagrante diskriminasie.

Hierdie uitsluitings van die verlede het daartoe gelei dat baie instellings duidelike patrone van die bevoorregting van blankes getoon het. Vandag verbied die nuwe Grondwet van Suid-Afrika egter uitdruklik enige vorm van diskriminasie.

Trouens, dit verbind en verplig ons land tot ’n kultuur van menseregte en die handhawing van fundamentele vryhede aan die hand van omvattende omskrywings en voorskrifte, in pas met die beste wat elders bestaan. Dit gee ook erkenning aan die diversiteit van die Suid-Afrikaanse nasie en die regte van kultuur-gemeenskappe wat daaruit voortvloei.

Op baie terreine van die sameling geniet vroueregte egter nog lank nie die nodige erkenning nie. Daar heers steeds in verskeie gemeenskappe die opvatting dat die vrou die man se ondergeskikte is, ook in die huwelik. Sy moet na haar heer en meester se pype dans en net sorg dat hy gelukkig is. Die idee dat ’n huwelik ’n band van liefde tussen gelyke vennote moet wees, het beslis nog nie oral ingang gevind nie.

Daar is weliswaar ’n groter beweging in die sakewêreld om vroue in verantwoordelike bestuurposte aan te stel. Gelyke betaling vir gelyke werk raak ook al hoe meer die aanvaarde norm. Dit gebeur ook elders ter wêreld. Selfs die bevelvoerder van die onlangse uitvaart van die pendeltuig Discovery is ’n vrou—die veteraan Eileen Collins.

Maar die ware emansipasie (volle gelykstelling) van die Evasgeslag moet nog gebeur.

Soos een waarnemer dit stel: Dit beteken nie dat die vrou haar vroulikheid moet prysgee en die wêreld soos ’n gespierde Amasone moet regeer nie, maar bloot dat sy haar plekkie in die son gegun moet word as die gewaardeerde vennoot en hulp van die man.

---

    Naskriffie in ’n ligter trant...  

Onmin tussen wit en swart? Nee wat, dis vir die voëls!