’n Laslappie van Mieliestronk

ENERGIE
 
•  Die Wet van Behoud van Energie
•  Die gebruik van die getye en branders van die see om krag op te wek
•  Hernubare en nie-hernubare energiebronne

•  Beskik Suid-Afrika oor voldoende energiebronne sodat die toekomstige geslagte dit sal ook sal kan gebruik in hul nywerhede en in die alledaagse lewe?
•  Hoe Suid-Afrika ’n energiekrisis kan voorkom
•  Energiebronne: hoeveel van wat het Suid-Afrika?
    

BO: Weerlig is die ontlading van sterk elektriese velde in die lug, wat ’n energie-verplasing tot gevolg het waardeur die elektriese velde in hitte, meganiese energie (die lukrake beweging van molekules weens die hitte) en lig omgeskakel word.

Foto: Mircea Madau, wat dit in die Wikipedia-ensiklopedie op die wêreldwye web tot openbare besit (“in the public domain”) verklaar het.
 

Die Wet van Behoud van Energie

IN die hele geskape heelal—onbevatlik groot soos hy is—is daar net ’n sekere hoeveelheid energie. Van hierdie energie kan in stoflike dinge vasgevang wees. Of in die ligstrale van die ontelbare sterre. Of in windinge van orkane wat in talle planete se atmosfere woed. Of in die stille bewegings van jou oogballe terwyl jy nou hierdie woorde lees.

Energie is oral.

Maar energie word nie geskep of vernietig nie.

Trouens die Wet van Behoud van Energie stel dit duidelik dat energie in ons bestaande skepping nie uit niks kan voortkom nie en ook nie in niks verander kan word nie. Een vorm van energie kan weliswaar in ’n ander vorm oorgaan (byvoorbeeld wanneer wrywing bewegingsenergie in hitte-energie verander), maar uiteindelik bly die som van die energie in enige geslote sisteem presies dieselfde ongeag watter vormveranderings daar ook al plaasvind.

Energie in ons son word vrygestel deurdat sy waterstofatome deur kernfusie in swaarder elemente omgeskep word. Dit verander in lig en hitte wat die aarde bereik. Die lig en hitte laat plante groei, en diere vreet die plante wat hulle in staat stel om te lewe en rond te beweeg. Ons eet die plante, of ons eet diere wat die plante vreet, en is eweneens bewegende skepsels, wat ’n sokkerbal kan rondskop of ’n spyker in ’n stuk hout kan inhamer of kan rondhardloop, spring en dans soos dit ons behaag.

En op die keper beskou, doen ons doen dit alles met sonkrag. Die energie in ons stoflike liggame is, om dit materialisties te stel, doodgewoon ’n afskynsel van geweldige kernontploffings wat vroeër in die son plaasgevind het!

Boonop kan ons die oorvloedige hoeveelheid energie wat rondom ons bestaan op talle verskillende maniere aanwend om ons lewens makliker te maak of ons lewenskwaliteit te verbeter. En as ’n mens mooi daaroor dink, kan daar eintlik geen energiekrisis wees nie, want energie is mos onuitputlik! Maar die probleem lê by hoe ons die verskillende energiebronne tot ons beskikking ten beste kan benut—en by hoe energie bekostigbaar en doeltreffend opgegaar kan word om te gebruik wanneer dit ons dit nodig het.

Om beter te begryp hoe ons energie gebruik, is dit allereers nodig dat ons sal verstaan watter verskillende vorms van energie daar is. Van vorms soos massa, kernenergie, lig, hitte, beweging en chemiese energie het ons so iets hierbo vertel, maar daar is ook magnetisme en elektrisiteit. Baie van die mens se ontdekkings en uitvindings het verband gehou met die omsetting van energie van die een vorm in ’n ander, maar verreweg die belangrikste uitvindings was dié wat gelei het tot die ontwikkeling van elektrisiteit uit ander vorms van energie.

Dink maar aan al die elektriese apparate wat ons daagliks gebruik, of kommunikasiestelsels soos die telefoon, televisie en die internet, en ’n mens besef die geweldige rol wat elektrisiteit in die moderne wêreld speel.

Oor elektrisiteit self is daar ’n omvattende artikel op die Mieliestronk-webwerf. Ook oor sonkrag, windkrag, atoomkrag, waterkrag en geotermiese krag wat vir die opwekking van elektrisiteit ingespan word, is daar uitgebreide artikels, asook oor steenkool en olie, en oor beweging.

Onder die minder algemene metodes van kragopwekking is die gebruik van die see om elektrisiteit te genereer. In een geval word die getye in die see ingespan. In ’n ander word die beweging van die branders in elektriese krag omgeskakel.

Getyekrag

MENSE wat die see ken, sal goed weet wat met getye bedoel word. Die reëlmatige styging en daling van die seewater aan die kus, wat as hoogwater en laagwater bekend staan (of as vloed en eb), word deur die aantrekking deur die son en die maan van die aarde se oseane veroorsaak.

Ons oseane word in der waarheid deur die son en die maan soos rubberrekke gerek (REGS). Die bewegings van die son-maan-aarde-sisteem bepaal hoeveel die oseane gerek word, asook in watter rigting. Een manier om hieraan te dink, is om jou voor te stel jy kyk van bo af na ’n rubberband wat om ’n boomstomp gespan is (figuur a hieronder), terwyl twee mannetjies (die son en die maan) op verskillende maniere aan die rekband trek, soos op die ander illustrasies hieronder.

Met hierdie styging en daling van die see kan bewegende water net soos in ’n hidroëlektriese kragsentrale gebruik word om turbines vir kragopwekking te laat draai. Omdat getyekrag deur die wisselwerking van die swaartekragte van die aarde, son en maan veroorsaak word, is dit wesenlik onuitputlik en word dit as ’n hernubare energiebron beskou.

Hoewel dit nog nie wyd gebruik word nie, hou getyekrag groot moontlikhede in vir toekomstige elektrisiteitsopwekking. Dalk meer nog as son- en windkrag. Dit is immers makliker om die beweging van die getye te voorspel as om altyd te weet hoeveel sonlig en wind daar oor, sê, ’n week of wat op enige gegewe plek sal wees.

Branderkrag

BRANDERKRAG (of golfkrag) verwys na die energie van die golwe op die oppervlak van die see en hoe die reëlmatige op- en afbeweging van die water gebruik kan word om nuttige werk te doen. Dit sluit in die opwekking van elektrisiteit, die ontsouting van die seewater en die pomp van die ontsoute water in reservoirs.

Golfkrag is ’n vorm van hernubare energie. Dit word nietemin nog nie op groot skaal gebruik nie en geen kommersiële golfkrag-installasie is nog opgerig nie.

Hernubare en nie-hernubare energiebronne

HERNUBARE energie is energie wat verkry word van bronne wat hulself gedurig hernu of vir alle praktiese doeleindes nie uitgeput kan word nie. Hernubare energiebronne verskil dus grootliks van fossielbrandstowwe (aardgas, olie en steenkool) en produseer nie soveel kweekhuisgasse en besoedelende stowwe as eersgenoemde nie.

Windkrag, waterkrag, sonkrag, biobrandstof en geotermiese energie, waaroor daar verskillende artikels op die Mieliestronk-werf is, word almal as hernubare energiebronne beskou, asook getyekrag en branderkrag, wat hierbo bespreek is.

Steenkool en olie, waaroor Mieliestronk ook skryf, is nié.

Klik hier om terug te keer na die Laslappie-bladwyser

Klik hier om terug te keer na die inhoudsblad