Hoe die fossiele van dinosourusse in ’n onherbergsame wêrelddeel gesoek is—met behulp van ’n gesofistikeerde satelliet

Dopgehou uit die ruimte — ’n dinosourus!

In die jong dae van die aarde wei ’n dinosourus rustig in ’n vallei... net om verswelg te word deur ’n magtige sandduin wat weens ’n reënstorm platval. Al die eeue der eeue bly sy graf ’n volstrekte geheim. Maar dan sien ’n tegnologiese “oog” hoog bokant die aarde dit raak...

En tog is dit ’n tyd gelede moontlik bewys. Die fassinerende verhaal waarin hulle bymekaar uitgebring word, begin ’n anderhalwe dekade of wat gelede...

Ná drie lang, versengende somers in die dorre Gobi-woestyn in Mongolië—’n vreeslike plek wat meer soos Mars as ’n aardse landskap lyk—het die paleontoloog Mike Novacek (foto REGS) en ’n span van die American Museum of Natural History op ’n fossieldraende gebied afgekom wat glo die rykste is wat nog ooit gevind is.

Die gebied word Ukhaa Tolgod genoem—Mongools vir "klein bruin heuweltjies". Sedert 1993 is volmaak bewaarde skedels van dinosourusse, soogdiere en akkedisse daar gevind.

Versprei oor slegs vier vierkante kilometer is daar meer fossiele gekry as al die ander vondste in die hele Gobi-woestyn gesamentlik. Daar is trouens so baie en so ’n groot verskeidenheid dat wetenskaplikes ’n beeld van ’n hele uitgestorwe dieregemeenskap voor hulle kon hê pleks van net ’n paar aanskoulike enkelinge.

Tog was die paleontoloë nog nie tevrede nie. Volgens hulle kon daar selfs groter en beter fossielvelde iewers in die einste Gobi (kyk kaart REGS) wees wat net wag om ontdek te word.

En om die moeilike, tydrowende en duur jag na gefossileerde skatte te bespoedig, het die span hulp uit ’n heel onverwagte oord aangevra—van 705 km bokant die aarde om presies te wees.

Novacek en sy museum-kollegas het naamlik beelde van die Amerikaanse ruimte-administrasie (NASA) se ou Landsat 5-satelliet (illustrasie HIERBY) begin gebruik om potensiële "warm kolle" op te spoor wat groot konsentrasies fossiele bevat. Hulle glo dié metode is strate beter as lang en uitputtende togte die woestyn in.                                                                                     NASA

Want ’n erger nagmerrie as die Gobi kan ’n fossieljagter hom kwalik voorstel. Kaarte is dikwels onakkuraat, paaie bestaan nie en bedags styg die kwik maklik tot so skuins duskant 40 grade C. Daarby is daar dikwels sandstorms. Op een bepaalde dag moes die span hul vragmotors met voorrade 21 keer uit die sand grawe.

Maar ná al hul ontberings in die Gobi het Novacek en sy groep ’n paar praktiese reëls ontwikkel oor watter geologiese formasies moontlik fossiele kan bevat. Fossielhoudende plekke kom gewoonlik aan die voet van die Gobi se groot berge voor. Hulle is ook laagliggend en yl begroei.

Gelukkig vir die span kan al sulke plekke op die Landsat-beelde waargeneem word.

Deur Landsat 5 se reeks van sewe verskillende ligsensors te gebruik, word ’n veelkleurige kaart (LINKS) van die Gobi saamgestel wat sy fossieldraende gesteentes letterlik in die beste lig vertoon!

NASA    

DIE MEESTE van die Gobi se fossielrykdomme kom van die sogenaamde Kryttydperk in die aarde se geskiedenis—volgens wetenskaplikes net voordat die dinosourusse uitgewis is. Blomdraende plante, bestuiwende bye en wespe en baie ander insekte het voorgekom in habitats wat baie soos vandag se woude en boslande gelyk het.

In Mongolië het die nare reptiel-kalante soos dié van Jurassic Park gehou, monsteragtige wesens met pantsers en skilde aan die lyf, waaronder die tarbosourus, die boosaardige tirannosourus se Mongoolse neef.

Die Gobi was destyds ook droërig, maar het baie meer reën gekry as vandag. Die Mongoolse moerasse, riviere en vrugbare vloedvlaktes het genoeg plantegroei voorsien om ’n groot verskeidenheid van dinosourusse, akkedisse en ook soogdiere te onderhou.

Stabiele, nie-verskuiwende sandduine het gevorm om die vrugbare moerasse en rivieroewers waar baie dinosourusse kos gesoek, gebaklei en hul eiers gelê het.

Stabiele duine bly egter nie vir altyd stabiel nie en wanneer dit swaar gereën het, kon hulle meegee en alle lewe onder hulle verswelg. Fossiele kom in verskillende sedimentgesteentes in die Gobi voor, maar dit is die platgevalle sandduine wat die beste bewaarde fossiele bevat.

Met verloop van tyd het talle sedimentlae oor die gewese duine opgebou. Vanweë die massiewe gewig van hierdie sedimente het die duine in sandsteen verander en het die beendere gefossileer.

Ná nog ’n baie lang tyd van grondverskuiwings en -erosie is die fossiele weer só blootgelê dat hulle binne die bereik van die paleontoloë gekom het.

Praat van ’n dinamiese dino-projek!

Klik hier om terug te keer na die inhoudsblad