ín Laslappie van Mieliestronk

Hoe lyk jy vir ín insek? Dalk sů?INSEKTE:

Hoe lyk ons vir hulle?

 

Hoe lyk jy vir ín vlieg, ín mot of ín by? Die mens sal seker nooit werklik weet nie, maar dis fassinerend om daaroor te wonder...

Illustrasiefoto: MSKARG

 

DIS uiters moeilik om aan iemand wat nog nooit kon sien nie te verduidelik wat kleur is. Maar dit is selfs baie moeiliker om te begryp wat kleur, of selfs die vermoŽ om te sien, vir ín insek beteken. Insekte het akute sintuie wat mense nie het nie.

 

Baie soorte insekte kan bepaalde reuke oor groot afstande ruik. Ander kan trillings waarneem en geluide hoor wat vir mense onhoorbaar is. Maar ons kan nie weet watter soort beeld insekte deur hul oŽ van die wÍreld het nie.

 

Ons weet ín groot by wat op ín paal sit, kan ín mens etlike meter ver van hom af sien beweegómaar sien hy slegs ín bewegende vorm of kan hy waarneem dat die bewegende voorwerp ín mens en nie ín perd is nie?

 

Ons weet ook sekere kewers kan ultraviolet lig sien of word besonderlik daardeur en deur die kleur geel aangelok, maar nie deur blou of rooi nie. Maar sien hulle kleure of skakerings van wit en swart?

 

Verskillende insekte het oplossings vir verskillende probleme. Naaldekokers kan in die aandskemering vlieŽnde muskiete vang, wanneer dit te donker is vir mense om hierdie klein  insekte te sien; maar sien die naaldekoker hulle, of reageer hy op hul geluid en beweging? Die studie van insekte se sintuie is vol sulke vrae.  

 

Ou Grootoog, die vlieŽ se tier!

LINKS: Hyít yslike oŽ, maar presies hoe sien hierdie kalant sy slagoffers? Want, glo dit, hy is eintlik lastige huisvlieŽ en stalvlieŽ se tier! Dis ín parasitiese wesp van BrasiliŽ wat eiers in vlieglarwes lÍ... en blykbaar belofte toon as ín plaasvervanger vir skadelike insektedoders. (Foto is egter van ín mannetjie van diť spesie.)

 

Foto deur Eric Erbe;  digitale verkleuring deur Chris Pooley / ARS / USDA

     

Beslis nie BY-siende nie!

Foto van by: Scot Bauer / ARS / USDA
Elektronmikrograaf: CDC / PHIL

LINKS: Hoe kan ín by ooit BY-siende wees met sulke oŽ?
ONDER: ín Elektronmikrograaf van ín klompie van ín by se oogeenhede.
 
Elektronmikrograaf van ín klompie van ín by se oogeenhede

   

Die oŽ van baie insekte registreer dinge wat mense nie kan sien nie. Straks vorm die samegestelde oŽ eintlik ín mosaÔekbeeld van die voorwerpe wat waargeneem word, maar dit kan ook wees dat die insek se brein alles op ín sekere manier tot een beeld reduseer.

 

Baie soorte blomme wat deur insekte bestuif word, maak van insekte se ultraviolet sig gebruik om bestuiwende bye aan te lok. Die posisie van die nektar binne-in die blom word aangedui deur lyne (sogenaamde heuningwysers) wat slegs in ultraviolet lig sigbaar is.

 

Die kop van ín tipiese insek het ín paar groot samegestelde oŽ, asook drie enkelvoudige oŽ bo-op.  Elke samegestelde oog bestaan uit ín magdom oogeenhede (ommatidia) wat dikwels heksagonaal (seskantig) ineenskakel.

 

Elke ommatidium vorm ín beeld van die voorwerp wat gesien word en samegestelde oŽ is dus baie geskik om beweging raak te sien. Die kornealens is deursigtig en laat lig deur. Die kristalkeŽl daaronder bevat ín straalbrekingsvloeistof. Lang retinaselle omring ín sentrale liggaam, die rabdoom, wat visuele pigment bevat wat ligsensitief is. Ligprikkels word tot chemiese prikkels omgeskep en diť bereik die brein via die optiese senuwees.

 

HottentotsgotAs jy na die gesig van ín hottentotsgot kyk, lyk hy gedurig op en wakker. Die afsonderlike oogeenhede in elke samegestelde oog is baie klein, en ín hottentotsgot sal blitsig op klein beweginkies reageer. Hy beweeg sy kop op en af en heen en weer terwyl hy sy potensiŽle prooi opsom en bereken hoe ver hy van hom af is.

 

Maar alles is nie altyd soos dit lyk nie. Die ''oŽ'' op die vlerke van sekere skoenlappers is pure oŽverblinderyóhulle is nie rÍrig oŽ nie, laat staan nog iets waarmee die insekte hoegenaamd enigiets kan waarneem!

 

Vals oŽ op die vlerke van ín skoenlapperREGS: Vals oŽ op die vlerke van ín skoenlapper.

 

Foto: U.S. National Park Service

 

Vlinders is trouens meesters van vorm en kleur en van illusie en kamoeflering. Deur die oŽ van, sÍ maar, uile op hul vlerke uit te beeld, word roofvyande afgeskrik en die voortbestaan van die insek verseker.

Klik hier om terug te keer na die Laslappie-bladwyser

Klik hier om terug te keer na die inhoudsblad