Foto van Franse departement van buitelandse sake vry van kopiereg buite Frankryk, maar die volgende krediet is verpligtend: "Ministry of Foreign Affairs—Photographic Service".

Nelson Mandela se epiese reis van ’n veroordeelde vryheidsvegter tot triomferende staatshoof van ’n nie-rassige Suid-Afrika—regdeur sy 27 jaar in die tronk as ’n politieke gevangene—sou maak dat hy deur geskiedskrywers gehuldig word as een van grootste internasionaal-erkende ringkoppe van die twintigste eeu. Hy sou hom ewe tuis voel in ’n hut as in die weelderigste paleis. Boonop was hy vir baie mense "maklik om lief te hê", soos sy vrou Graca op ’n keer van haar verstommende man gesê het.

Wat die meeste van Mandela onthou sal word, is dat hy in sy lewe die krag van vergifnis ontdek het. Of het hy werklik? Die Britse TV-aanbieder David Frost, wat op ’n keer ’n onderhoud met hom gevoer het, het later gesê: "Wat elkeen in Mandela bewonder, is hoe hy soveel jare verkeerdelik opgesluit is sonder om daarna bitter te wees. Wat ’n triomf van die menslike gees! Toe ek hom vra hoe hy dit kon regkry, het hy eenvoudig gesê: 'David, ek sal graag bitter wil wees, maar daar is geen tyd om bitter te wees nie. Daar is werk om te doen.' ''

Vandag, in sy skemerjare, bly Nelson Mandela steeds een van die wêreld se mees geëerde staatsmanne. Sedert hy in 1999 as president afgetree het, het hy Suid-Afrika se voorste nie-amptelike ambassadeur geword, met verbete veldtogte teen MIV/vigs en om ons land se poging te laat slaag om in 2010 die toernooi om die Wêreldsokkerbeker aan te bied.

Hoewel prostaatkanker in 2001 by hom gediagnoseer is, was hy ook al aktief betrokke by vredesonderhandelinge in die Demokratiese Republiek van die Kongo, Burundi en ander Afrika-lande. Hy het boonop pogings tot vrede in ander wêrelddele ondersteun.

In 2007 het Mandela 89 jaar oud geword. Toe hy ’n tyd gelede sy besluit aangekondig het om hom uit die openbare lewe te onttrek, het hy gesê hy doen dit omdat hy meer tyd met sy familielede en vriende wil deurbring en om hom aan "stille oordenking" te wy.

Kinder- en jeugjare

NELSON MANDELA het die eerste lewenslig as ’n lid van die Madiba-clan—’n deel van die Temboe-bevolkingsgroep—in daardie klein statjie in die Oos-Kaap aanskou. Baie mense dink dat sy erenaam, Madiba, iets soos “Ou Man” moet beteken, maar dit is eenvoudig die naam van sy clan en word as teken van respek vir sy voorvaders gebruik. Die Madiba-clan is genoem is na ’n Temboe-hoofman wat in die agttiende eeu in Transkei geheers het.

Mandela is as Rolihlahla Dalibhunga Mandela gebore, die laaste naam dié van sy oupa Mandela. Sy Engelse naam, Nelson, sou hy eers later van ’n Brits-opgeleide swart onderwyseres by sy skool ontvang. Bes moontlik het sy aan die groot Britse vlootheld van die Napoleontiese Oorloë, burggraaf Horatio Nelson, gedink toe sy hom Nelson begin noem het, maar sy kon nie voorsien het dat haar skrander leerling nog eendag self ’n held van wêreldfaam sou word nie.

Sy pa was Gadla Henry Mphakanyiswa en sy ma, Nosekeni (Fanny), was die derde van sy pa se vier vroue. Sy pa was ’n plaaslike hoofman en talentvolle spreker, en hoofraadgewer van die waarnemende opperhoof van Temboeland. Hy is egter van sy hoofmanskap gestroop toe hy geweier het om in verband met ’n klagte oor ’n os voor ’n blanke landdros te verskyn. Hy het gevoel dat hy as hoofman deur Temboe-gebruike gebind word en nie deur die wette van die koning van Engeland nie.

Dit het die gesin in armoede gedompel en Nelson se ma het ’n kort entjie na die groter stat en Metodiste-sendingstasie Qunu verhuis, waar sy familielede gehad het wat haar kon ondersteun. Mandela sou sulke mooi herinneringe aan Qunu koester dat hy baie jare later vir hom 'n aftreehuis daar sou laat bou.

Sy pa is oorlede toe hy slegs nege jaar oud was en hy is in die sorg van die waarnemende opperhoof van die Temboes, Jongintaba Dalindyebo, geplaas. Hierdie voog sou hom skool en universiteit toe stuur.

Van 1934 tot 1938 ontvang hy opleiding aan die Metodistekolleges Clarkebury en Healdtown en in 1939 en 1940 studeer hy aan die Universiteit van Fort Hare, ’n sentrum van die swart intellektuele elite.

In 1941 verhuis hy na Johannesburg, werk ’n tyd lank in die goudmyne en maak kennis met Walter Sisulu, deur wie se bemiddeling hy deur die liberale blanke regspraktisyn Lazar Sidelsky as ’n leerling-prokureur aangestel word.

In 1943 tot 1949 studeer hy in die regte aan die destyds hoofsaaklik blanke Universiteit van die Witwatersrand.  

Dit bly nogtans nie maklik om die lewe van Mandela in ’n aantal paragrawe op te som nie. ’n Beknopte verslag soos dié hieronder kan immers nooit reg laat geskied aan al die intense dramas wat hierdie wêreld-ikoon omgewe het nie. 

Die begin van die verset

  1943    Sluit hom by die African National Congress (ANC) aan, aanvanklik as ’n aktivis.

  1944    Saam met sy hegte vriende Oliver Tambo en Walter Sisulu stig Nelson Mandela die Jeugliga van die ANC. Hy trou met sy eerste vrou, Evelyn Mase. (Hulle sou drie kinders hê en skei in 1957.)

REGS: Wyle Evelyn Mase-Mandela,
Nelson se eerste vrou. 

  1955    Die Freedom Charter word aanvaar op die Congress of the People. Gelyke regte word gevra, asook ’n gelyke verdeling van rykdom tussen die swartmense en die land se blanke bevolking.

  1956    Mandela en nog 155 politieke aktiviste word daarvan beskuldig dat hulle saamgesweer het om die Suid-Afrikaanse staat met geweld omver te werp en word van hoogverraad aangekla. Die aanklagte word egter ná ’n verhoor van vier jaar teruggetrek.

  1958    Mandela trou met Winnie Madikizela.  (Nelson se elektriese verhouding met Winnie sou uiteindelik ’n liefdesverhaal word wat tragies getemper sou word deur die politieke ambisies van twee kampvegters wat groter as lewensgroot was.)

   
BO: Nelson en Winnie op hul troudag.

Klik hier om terug te keer na die inhoudsblad