Makers van die “musiek van engele”

BO: Ter illustrasie van die hemelse klanke wat dikwels deur die ou meesters van klassieke musiek geskep is—die serene Lied van die Engele van 1881 deur die Franse kunstenaar William-Adolphe Bouguereau (1825-1905).

 

Krediet: PD Old

Roem en verwerping, voorspoed en ellende... dis baiemaal hoe ’n genie se lewe kan verloop. Ook die groot komponiste van die agttiende en negentiende eeu het hul eie kwota lewensdramas gehad. Maar tussendeur het hierdie meesters ook gebou aan ’n omvangryke repertoire van onsterflike musiek... ’n ryke erfenis van melodieë wat ons vandag steeds bekoor...

Musiekterme

BAROK = ’n hoogs ornamentele, sewentiende-eeuse musiekstyl.
CONCERTO = ’n komposisie vir ’n orkes en een of meer solo-instrumente, meestal in drie dele.
KAMERMUSIEK = musiek, vokaal en instrumentaal, bestem vir ’n klein lokaal of kamer.
KANTATE = ’n liries-epiese komposisie met arias, kore, ens.
FINALE = slotbeweging van ’n komposi­sie.
FUGA = meerstemmige, musikale komposisie waarin die partye met tussenpose die tema herhaal.
ORATORIUM = Bybelse musiekdrama vir sang en orkes.
SIMFONIE = ’n veelstemmige musiekstuk vir stryk- en blaasorkes met verskeie gekontrasteerde, maar verwante bewegings.
SONATE = musiekstuk vir instrumente, wat dikwels uit drie of meer gedeeltes bestaan.
STRYKKWARTET = ’n komposisie vir twee viole, ’n tjello en ’n altviool.
 

Teks uit Huisgenoot se Ons Wonderlike Wêreld
Grafika-kompilasie deur Mieliestronk.com

IE laaste musieknote sterf weg en die groot applous bars los. ’n Harde gedruis van klappende hande, mense op hul voete, krete van Encore! Encore! Soos al die ander is jy in jou hart en verstand aangegryp, en jy staan self op om nog meer te vra.

Dis wat musiek aan ons doen. Dit roer ons! Die mense van die antieke tyd het geglo alles word beïnvloed deur musiek. Tot die bewegings van die sterre, het hulle gereken, word deur hemelse musiek beheers. Regdeur die verloop van die beskawing het musiek die mens vermaak en was dit partykeer selfs die spil van sy kultuur.

In hierdie artikel word vertel van sommige van die beroemde mense wat tot die betowerende wêreld van klassieke musiek bygedra het.

Mozart: ’n komponis op vyf

LINKS: Wolfgang Amadeus Mozart.

VIR die inwoners van Salzburg in die middel van die agttiende eeu was musiek ’n deel van hul siel. Die Oostenrykse adel het die beste musici in diens geneem om te komponeer en op te tree, en vir hulle les te gee.

Tog is musici as knegte beskou en sleg betaal. Dis hierdie soort gemeenskap waarin Wolfgang Amadeus Mozart op 27 Januarie 1756 gebore is. Van alle wonderkinders was hy een van die jongste en miskien die talentvolste. Sowel hy as sy begaafde suster, Nannerl, is as Wunderkinder beskou.

Mozart se pa, Leopold, self ’n musikus van aansien, het sy seuntjie se talent aangewakker deur vir hom les te gee. Toe hy vier jaar oud was, kon Mozart reeds die klavesimbel bespeel, en op vyf was hy besig om sy eie werkies te komponeer.

In 1762 het Leopold hom Wenen toe gebring om vir die Oostenrykse keiserin te speel—en in die volgende tien jaar het Mozart Europa deurkruis om op te tree en met ander musici kennis te maak. In 1769 het die aartsbiskop van Salzburg hom voltyds in diens geneem. Sy toekoms as musikus het rooskleurig gelyk.

Van die vroeë 1780’s af het Mozart se lotgevalle egter verander. Die gemeenskap het belangstelling in hom verloor, want hy was nie meer ’n kind nie. Hy het sy brood probeer verdien deur te komponeer en in die openbaar op te tree, maar wanhopig gespartel om kop bo water te hou. Toe hy op die ouderdom van 36 jaar weens nierinfeksie sterf, was sy gesin brandarm.

Mozart het van die geesverheffendste pragmusiek nagelaat wat ooit gekomponeer is. Sy 22 operas sluit die verruklike Huwelik van Figaro, Don Giovanni en die Towerfluit in.

Hy het meer as veertig simfonieë geskryf en baie gewyde musiekstukke, waarvan die Requiem (Dodemis)—wat hy nooit voltooi het nie—die bekendste is. Hy was ook verantwoordelik vir serenades soos Eine Kleine Nachtmusiek, concerto's vir solo-instrumente, kamermusiek en verskeie sonates.

Beethoven: triomf van die dowe

REGS: Ludwig van Beethoven soos hy 1820 deur Joseph Karl Stieler geskilder is.

SWAARKRY het hom geleidelik van ’n selfversekerde, waardige man in ’n bittere sinikus verander. Desondanks was Ludwig van Beethoven se komposisies met soveel krag gevul dat musiek daarna nooit weer heeltemal dieselfde sou wees nie.

Hy is op 16 Desember 1770 in Bonn, Duitsland, gebore en deur sy pa geleer om klavier en viool te speel. Sy ma is dood toe hy jonk was, waarna sy pa stuurs en koel teenoor die seun geraak het.

In 1787 het Mozart van hom gesê: “Hy sal die wêreld iets gee wat werd is om na te luister.” In 1792 het Haydn een van sy werke bewonder en by hom aangedring om Wenen te besoek. Hy het dit later in daardie jaar gedoen en met baie toonaangewende edellui kennis gemaak en sosiaal verkeer. Anders as die meeste ander komponiste, wat deur hul beskermhere as ondergeskiktes beskou is, is hy as ’n gelyke behandel.

Laat in die 1790’s het Beethoven al hoe hardhorender geword, wat hom prikkelbaar en agterdogtig gemaak het. In die laaste paar jaar van sy lewe was hy heeltemal doof. Nogtans het hy steeds meesterwerke bly lewer.

Sy beroemdste werke sluit in die derde (Eroica), vyfde, sesde (Pastorale) en negende (Koor-) simfonieë; ’n opera, Fidelio; sy Maanlig-sonate; en die intens roerende kerkmusiekwerk Missa Solemnis.

Hy is in 1827 oorlede.

Händel: die groot beer

REGS: Georg Friedrich Händel, geskilder in 1733.

KONING GEORGE II van Engeland was so verruk deur die Halleluja-koor dat hy op sy voete gekom en bly staan het totdat dit verby was. Die geleentheid was ’n opvoering van Die Messias—’n glorieryke oratorium deur die komponis Georg Friederich Händel.

Händel is op 23 Februarie 1685 in Halle, Duitsland, gebore. Hy het op die ouderdom van sewe jaar muskiekonderrig ontvang en op twaalf assistent-orrelis by die plaaslike katedraal geword. In sy laat tienderjare het hy musiek begin komponeer, veral Italiaanse opera, en in 1712 na Engeland verhuis om opera te skryf.

Opera was toe stadig besig om gewild te raak in Engeland, en baie jare lank was Händel besonder suksesvol. Hy het in hierdie tyd sy kragtige Largo gekomponeer.

Toe raak die Engelse skielik moeg van opera, en sy inkomstebron droog op. In die vroeë 1740’s het hy hom tot oratoria gewend wat op Bybelse gebeurtenissse gegrond is. Die Messias, sy eerste, is ’n versameling van aanhalings uit die Bybel wat die profesie uitbeeld van die koms van die Messias, Sy geboorte, lewe, dood en opstanding.

Händel, wat die bynaam “die groot beer” gekry het vanweë sy grootte en krag, het ook meer as 150 populêre instrumentale komposisies gelewer, waaronder die Watermusiek vir ’n koninklike bootgeselskap op die Teems, Londen, en die Koninklike Vuurwerkmusiek, ter viering van ’n vredesverdrag. In die vroeë 1750's het hy blind geword en opgehou komponeer. Hy het egter steeds opgetree en sy dienste as dirigent aangebied tot sy dood in 1759.

Richard Wagner: meester van Bayreuth

LINKS: Richard Wagner, soos hy omstreeks 1862 deur Caesar Willich geskilder is.

DIE hele Wagner-gesin het ’n hoë agting vir die teater, musiek, sang, digkuns en letterkunde gehad, en dit is dus geen verrassing dat Richard, wat op 22 Mei 1813 in Leipzig, Duitsland, gebore is, hom vroeg-vroeg in toneelspel onderskei het nie. Met sy middelbare onderwys agter die rug, het hy hom egter tot musiek gewend.

Hy het daarna gestreef om ’n nuwe soort opera te skep wat musiek met gedigte, filosofie en godsdiens gekombineer het. Sy eerste belangrike werke is onder meer lewendige operas soos Die Vlieënde Hollander, oor ’n seekaptein wat in ’n skimskip rondvaar, en Tannhäuser en die Lohengrin, waarin hy uit die antieke Nordiese mites en legendes put.

In 1849 was hy deel van ’n politieke rebellie en moes hy noodgedwonge na Switserland uitwyk. In sy eerste jare daar het hy sy politieke, maatskaplike, godsdienstige en artistieke idees in verskeie boeke en artikels uiteengesit.

In sy latere jare het sy musiektalent “ontplof” met sy onsterflike Ring-siklus van vier operas—seker sy magtigste poging.

Wagner het ook getrag om die teater van ’n gewone plek van vermaak te verander in die ware kern van die gemeenskapskultuur. Gefinansier deur koning Ludwig II van Beiere, het hy sy eie teater by Bayreuth gebou vir die opvoering van die Ring van die Nibelunge. ’n Somerfees ter ere van hom word elke jaar daar gevier.

Wagner het twee keer getrou, eers met Minna Planer, ’n aktrise, toe weer met sy minnares Cosima Liszt, dogter van die beroemde komponis Franz Liszt. Hy is in 1883 oorlede.

Haydn: vader van die simfonie

LINKS: Franz Joseph Haydn, ’n portret deur Thomas Hardy (1792).

FRANZ JOSEPH HAYDN is in 1732 in Rohrau, Oostenryk, gebore. ’n Gesinsvriend het agtergekom watter soet stem die seuntjie het en gehelp dat hy in die skool van die Weense keiserlike hof opgeneem is.

Haydn is uit die koor geskop toe sy stem ’n paar jaar later verander, en jare daarna het hy nog gesukkel om werk te kry. Oplaas, in 1761, is hy in bevel geplaas van alle musiek in die hof van prins Esterhazy, ’n amp wat hy dertig jaar lank beklee het. Van toe af het hy talle voortreflike werke gelewer.

Hy het meer as tagtig strykkwartetwerke gekomponeer, waaronder populêre werke soos Die Voël, Sonop en Keiser. Hy het verskeie operas geskryf, en sy twee oratoria, Die Skepping en Die Seisoene is van sy grootste prestasies. Sy stuk of honderd simfonieë het hom die bynaam Vader van die Simfonie besorg, vanweë die manier waarop hy hierdie musiekvorm van sy voorheen kort, eenvoudige gedaante tot ’n grootse komposisie uitgebrei het, dikwels met verskeie bewegings.

Haydn was ’n hegte vriend van Mozart, wat erken het dat hy baie van sy instrumentale musiek kon leer. Hy is in 1809 oorlede.

Vivaldi: “wewer” van Venesië

LINKS: Antonio Vivaldi.

TOE Antonio Vivaldi op 4 Maart 1678 in Venesië gebore is, was dit ’n lewendige wêreld van glimmerende kanale, imposante geboue, smal straatjies waar die wasgoed gehang het, vensterbanke wat met blompotte opgevrolik is en versierde gondels met hul glimlaggende gondeliers.

Dit was ook ’n wêreld van musiek en sang. Waar jy ook al gegaan het, kon jy die werkers hoor sing, wasvroue wat harmoniseer, kinders wat neurie, lustig singende gondeliers, orkeste wat speel...

Hierdie delikate vermenging van prag en praal en lighartigheid sou uiteindelik verweef raak in Vivaldi se komposisies en hom een van die vrugbaarste skrywers van barokmusiek maak.

Vivaldi se pa, Giovanni, ’n bedrewe violis, het sy talentvolle seun in musiek onderrig, en voordat Antonio dertien was, kon hy al in sy pa se plek by die Dogepaleis speel.

In 1703 is hy tot priester gewy, maar hy het sy lewe aan musiek toegewy. Vivaldi het baie kantates, oratoria, solo- en trio-sonates, sowat vyftig operas en baie kerkmusiek gelewer. Hy het ook honderde concerto's, meestal vir die viool, geskryf. Die gewildste is Die Vier Seisoene.

Toe Vivaldi in 1741 dood is, het sy musiek saam met hom gesterf en twee eeue lank in onbekendheid begrawe gebly totdat ’n fees wat in 1939 in Siëna, Italië, gehou is, oplaas ’n waardering vir sy prestasies laat herlewe het.

Bach: genie van barok

LINKS: Johann Sebastian Bach, soos die Duitse skilder Elias Gottlob Haussmann hom in 1748 uitgebeeld het.

DIE naam Bach is sinoniem met barok, want Johann Sebastian Bach  is ongetwyfeld die voorste komponis in daardie musiekstyl.

Hy is op 21 Maart 1685 in Eisenach, Duitsland, gebore en deur sy broer geleer om die klavichord en klavesimbel te bespeel. Hy het musiek bestudeer totdat hy agttien jaar oud was, waarna hy eers as violis en toe as orrelis gepraktiseer het.

Hy is in 1707 met sy niggie Maria Barbara getroud en van hul sewe kinders het vier uitnemende komponiste geword. Hoewel hy ’n liefdevolle pa was, was hy ’n opvlieënde mens wat dikwels met sy werkgewers gebots en dan bedank het.

In 1721 is hy met Anna Wilcken, ’n beroepsangeres, getroud wat hom dertien kinders geskenk het. Van 1740 af het sy sig ál swakker begin word en in sy laaste jare was hy feitlik blind. Hy is in 1750 oorlede.

Ofskoon Bach as orrelis bewonder is, was sy komposisies te gekompliseerd vir sy tyd en nie raakgesien vir wat dit was nie. Erkenning van sy ware genialiteit as komponis het eers sowat tagtig jaar ná sy dood gekom.

Bach het nie ’n enkele opera geskryf nie, maar hom toegelê op orrel- en koormusiek, hoewel hy ook talle werke vir uiteenlopende instrumentale kombinasies geskryf het. Van sy grootste meesterwerke is die Johannes- en die Matteus-passie. Laasgenoemde is ’n besonder groots opgesette werk vir soliste, twee kore en ’n aparte eenstemmige sopraankoor, asook twee orkeste, waarin die lydensgeskiedenis volgens die Evangelie van Matteus getoonset is.

Bach word vandag allerweë as een van die grootste komponiste van alle tye beskou.

Tsjaikofski: tragiese balletskrywer

REGS: Peter Ilitsj Tsjaikofski.

DIE meeste jong, ontluikende ballerinas weet van die klassieke Swanemeer, Skone Slaapster en Die Neutekraker. ’n Mens kan skaars glo dat iemand wat sulke blywend pragtige, sprokiesagtige werke kon neerskryf, homself op die hoogtepunt van sy loopbaan met gif om die lewe sou bring.

Tog was Peter Ilitsj Tsjaikofski ’n pynlik skaam alleenloper wat die publisiteit gehaat het wat sy musiek gebring het. Hy was dikwels swartgallig en het onder herhaalde senu-aanvalle gely.

Hy is op 7 Mei 1840 in Wotkinsk, Rusland, gebore en het op vyfjarige leeftyd klavier leer speel. Hy het van sy vroeë tienderjare af gekomponeer. Hy het later aan die St. Petersburgse Konservatorium in die musiek studeer en was toe dosent aan die Moskouse Musiek- konservatorium.

In 1876 het ’n ryk weduwee genaamd madame Von Meck, wat sy musiek bewonder het, aan hom begin skryf en vir hom geld gestuur, wat hom in staat gestel het om die konservatorium te verlaat en op komposisie te konsentreer. Hulle het, soos sy dit verkies het, mekaar egter nooit ontmoet nie.

Tsjaikofski het na Duitsland, Frankryk, Engeland en Amerika begin reis. Hy het baie beroemd geword, maar verskriklik huis toe verlang. Hy het in 1893 selfmoord gepleeg.

Benewens sy ballette is ander werke wat in die Weste gewild geraak het onder meer die opera Eugene Onegin, die simfoniese gedig Romeo en Juliet en sy simfonieë, veral die Pathetique.

Die afvuur van die kanonne in die finale van Tsjaikofski se 1812-overture bring Napoleon se aftog van Moskou af tot ’n skouspelagtige einde.

Brahms... in die spore van Beethoven

REGS: Johannes Brahms.

JOHANNES BRAHMS is in 1833 as lid van ’n arm gesin in Hamburg, Duitsland, gebore. Sy pa, wat sy geld verdien het deur basviool te speel, het hom die grondbeginsels van musiek geleer. Toe hy nege jaar oud was, was hy ’n talentvolle pianis, en kort voor lank het hy al sy eie komposisietjies begin maak.

In sy twintigerjare, nog maar ’n onbekende in musiekkringe, het hy vriende gemaak met sekere van die destydse gevierde musici, onder wie Robert Schumann en sy vrou, Clara, ’n briljante pianis. Robert is kort daarna oorlede en Clara en Brahms het groot vriende geword.

Sy het hom oor allerhande musiekaangeleenthede geadviseer, wat etlike jare later, van omstreeks 1880 af, vrugte afgewerp het toe sy toegesien het hoe hy as die merkwaardigste komponis van simfonieë, concerto's en kamermusiek sedert Beethoven geloof is.

Onder sy gewildste werke is die Concerto vir Viool en Orkes, en die Hongaarse Danse. Sy pragtige Wiegelied is ’n bekende slaaplied.

Brahms was ’n interessante mens. Hy het slonserig aangetrek, sy hare was lank en deurmekaar, en sy snor en baard bra verwilderd. Hy was kortaf. Tog was hy een van die toonaangewende inwoners van Wenen.

Hy is in 1897 oorlede.

Chopin: maestro van die klavier

LINKS: Detail van, sover bekend, die enigste bestaande foto van Frédéric Chopin. Dit is omstreeks 1849 geneem.

HOEWEL Frédéric Chopin uitstekende kamermusiek, verskeie werke vir klavier en orkes en ’n handvol liedere geskryf het, is dit eintlik met sy werke vir soloklavier dat hy hom werklik onderskei het.

Hy is omstreeks 1810 in Zelazowa-Wola, Pole, gebore en was ’n verstommende wonderkind wat sy gehore al op agtjarige leeftyd met sy briljantheid vermaak het. Sy musiek is reeds gepubliseer toe hy veertien was.

Van 1826 af het hy aan die Warschause Konservatorium studeer en in 1831 in Parys gaan woon. Die Russe het Pole binnegeval en Warschau oorgeneem terwyl Chopin uitstedig was en besig om konserte te lewer, wat hom gedwing het om ’n uitgewekene in Parys te word. Hy het die grootste deel van sy lewe daar gebly.

Sy musiek was vol gevoel en emosie, en hy kon sy toehoorders laat huil én hulle gelukkig maak. Hy het baie lewendige Poolse danse, genaamd masurkas en polonyse, geskep. Van sy baie solowerke is die fantasia waarskynlik sy beste.

Chopin was ’n tragiese figuur. Hy was die grootste deel van sy lewe sieklik, en was dikwels swak en moeg. Hy is aan tuberkulose oorlede toe hy maar net 39 jaar oud was.

Die Strausse: weidsheid van die wals

Pa en seun: LINKS BO is Johann Strauss I, die “Vader van die Wals”, en
REGS BO is Johann Stauss II, die “Walskoning”.

DIE naam Strauss, of daar nou na Johann sr. of jr. verwys word, laat ’n mens dadelik dink aan parmantige walse wat die Oostenrykse volksmusiek vergestalt.

Strauss sr. (1804-1849), ’n bekwame violis en leier van ’n orkes wat lewendige, vermaaklike musiek regoor Europa gespeel het, het sowat 250 werke gelewer, waarvan ongeveer 150 walse was. Hy het bekend geword as die Vader van die Wals.

Verskeie van sy kinders het ook beroemd geraak vanweë hul walskomposisies, nie die minste nie Johann Strauss jr. (1825-1899) . Die jong Strauss het sy eie orkes gestig toe hy negentien was, en dit was spoedig besig om sy pa s’n na die kroon te steek.

Bygenaamd die Walskoning, het Strauss jr. vir sowat 400 walse gesorg, asook verskeie polkas en kadriele. In 1863 het hy musiekdirekteur van die hofballe in Wenen geword en in hierdie periode van agt jaar sy beroemde walse oor die Blou Donou en Verhale van die Weense Woude gekomponeer.

Later het hy die beroemde operettes Die Fledermaus en Der Zigeunerbaron geskryf.

Klik hier om terug te keer na die inhoudsblad