Florence Nightingale

— die ‘Dame met die Lamp’

REGS: Florence Nightingale met haar lamp... ’n voorstelling.

Sy het geveg vir die soldaat se reg om as ’n mens beskou te word—en gewen. Sy het onvermoeid en onverpoos vir die verpleegster gestry—en haar beroep gerespekteerd en gewaardeerd gemaak. Vir haarself het Florence Nightingale onsterflike roem verwerf. Maar dit is allermins wat hierdie besondere “Dame met die Lamp” ooit wou gehad het...
   

Teks uit Huisgenoot se Ons Wonderlike Wêreld     Grafika-kompilasie deur Mieliestronk.com
  

•  Klik hier om terug te keer na die vorige aflewering oor Florence Nightingale

 D IE geselskap aan boord van die Vectis is nog ietwat van stryk oor die slepende seesiekte wat hulle moes verduur. Maar vanoggend, 4 November 1854, staar hulle verwonderd na die glimmende koepels en toringspitse van Konstantinopel.

Wat ’n oorweldigende gesig. Des te meer omdat die meeste nog nooit voorheen ’n voet uit Engeland gesit het nie.

Dit reën ligweg. Na die weste toe wieg grommende kamele heen en weer op die kuspaaie. Na die ooste toe, ’n entjie van die stad, doem ’n groot, vierkantige gebou op, grys en baie somber. Dis die Barakhospitaal van Scutari.

Met ’n dosyn of wat gondel-agtige bootjies wat by die Vectis versamel, word die passasiers land toe gebring.

"O, juffrou Nightingale," sê een skielik terwyl die kus nader kom, "ons moet die arme soldate help sodra ons daar aankom."

Juffrou Nightingale lyk moeg. "Die sterkstes onder julle sal by die waskuipe benodig word," is al wat sy antwoord.

  Onwelkom  

DIE seereis van Engeland na Konstantinopel (vandag Istanbul in Turkye) was nie maklik nie. Die skip was smerig en deurtrek van kakkerlakke, en dit het so gewieg dat Florence omtrent die hele tyd seesiek was. Die verpleegsters en nonne het ook onder mekaar begin stry.

Met hul aankoms by Scutari het niks verbeter nie. Met ’n modderige voetpad langs word hulle verby ’n paar honende soldate na ’n offisier gebring wat hulle meedeel dat hulle nie welkom is nie.

Florence bly kalm en dring op slaapplek vir die verpleegsters aan. Hulle word in vier klein, klam en smerige kamertjies ingedruk wat met rotte besmet is, met ’n spens en kombuis langsaan. In een  van die kamertjies lê ’n lyk. Daar is geen kerse, beddens of beddegoed nie. Die aandete is ’n koppie tee sonder melk.

Die volgende dag gaan dit eens so erg. Die dokters laat dit duidelik blyk dat die verpleegsters nie in die sale nodig is nie, en hulle moet feitlik die hele dag in hul kamers bly.

Met ’n vlugtige kykie in die sale word die verskriklikste toestande ontbloot. Gewonde soldate, saamgepak soos sardiens, slaap in klere en onder komberse wat styf van die bloed is en van die luise krioel.

Byna almal het diarree, en al die riole is verstop. Daar is geen medisyne wat verligting kan bring nie. Beseerde ledemate word sonder verdowing afgesit, water word gerantsoeneer en die kos is ongesond en onvoldoende.

Die offisiere verwerp botweg Florence se aanbiedings om hulle van voorrade te voorsien of die verpleegsters se dienste te aanvaar. Nee, hulle het niks van vroumense nodig nie, dankie. Dis ’n beginselsaak.

Florence is streng en sy verbied haar personeel om die kermende, bloeiende soldate te help. Vreemd soos dit dalk klink, is dit omdat hierdie wyse vrou besef dat sy net die owerheid se vertroue kan wen deur binne die reëls op te tree.

Gou kom sy agter dat die ware knoop nie by die dokters lê nie—hulle doen werklik hul bes in die omstandighede—maar by die offisiere. Verswelg deur amptelike rompslomp en formaliteite, lei hul onvermoë om die inisiatief te neem en hul gesonde verstand te gebruik tot die dood van tallose manskappe.

’n Paar dae ná Florence se aankoms kom gewonde soldate van die Slag by Balaklawa by die hospitaal aan.

Teen dié tyd het sy al party van die dokters se guns gewen, en een van hulle vra haar om warm pylwortel, ’n voedsame styselkos, op te dis. Sy doen dit en nog versoeke volg spoedig. Die leër se mediese afdeling het geen beswaar teen die idee dat vroue kos berei nie.

Nog ’n paar dae verloop en sy vra toestemming om die vloere te skrop. Nogmaals neem niemand aanstoot dat vroue op hul knieë werk nie, en die versoek word toegestaan.

Toe Florence vra dat haar vroue die skoonmaak van die manne se klere moet oorneem—in die plaaslike washuis word die klere selfs nog meer met goggas besmet—gaan een van die dokters selfs ’n stap verder en reël dat warmwatertenks op die perseel geïnstalleer word.

Hoewel hulle steeds weier dat Florence mediese dienste verskaf, is sy geleidelik besig om dinge skoner en ordeliker te kry.

Toe, op 14 November, tref ’n rampspoedige orkaan die Krim. Tente en voorrade word weggewaai, en swaar sneeu val daardie nag. Teen die einde van daardie maand is daar sowat 8000 soldate by Scutari, wat aan vriesbrand, blootstelling, cholera, disenterie en verhongering ly.

’n Paniekbevange dokter beveel almal—Florence se verpleegsters inkluis—om die manne te help voed en klee en hul wonde te verbind. Die mediese base het eenvoudig geen tyd om bedreig te voel deur Florence nie. Hulle besef gou dat as hulle enigiets nodig het, sy altyd kan help.

Een van die eerste dinge wat Florence doen, is om skropborsels, seep, skerms vir privaatheid gedurende operasies, operasietafels, bedpanne, breekgoed, klere en baie ander dinge te laat kom.

Sy oorreed die plaaslike inwoners om verstopte riole en toilette skoon te maak. En sy kry die hulp van die soldate se vroue om klere en beddegoed te was en te herstel.

Sy vermoed dat die water besmet is—iets waaraan geeneen van die dokters gedink het nie—en kry ’n paar werkers om die waterpype te ondersoek. In een van hulle lê ’n dooie perd. Dit word verwyder en die grootste bron van besmetting is weg.

Florence werk dag en nag. Sy skryf verslae aan die departement van oorlog en briewe aan die gesinne van die gewonde manskappe, maak lyste van benodigdhede en doen voorstelle aan die leër se mediese afdeling. En tussenin is sy verpleegster.

  Die Dame met die Lamp 

SY is sowel ’n sagsinnige as ’n bedrewe verpleegster. Sy behandel wonde. Sy is teenwoordig by soveel operasies as moontlik. Sy versorg die siekste pasiënte self. Sy hou die soldate se hande vas, ook wanneer hulle sterf.

Altyd is sy opgewek, lag sy en maak sy grappies met die manne, wat haar geweldig respekteer en nooit in haar teenwoordigheid vloek of drink nie. Snags loop sy deur die sale, gekleed in ’n swart rok met ’n tjalie en wit kappie, haar klein Turkse lampie brandend om elke man te besoek. Die soldate gee haar die bynaam "the Lady with the Lamp".

Toe ’n deel van die kaserne afbrand, en die Britse ambassadeur in Konstantinopel hom doof hou vir haar pleidooi om geld, gebruik sy haar eie geld om dit te herbou. Dit krap die amptenare om.

’n Brief van koningin Victoria waarin Florence uitermate vir haar "goedheid en toewyding" geloof word, word met groot jaloesie bejeën.

In minder as twee maande is die sale min of meer georganiseer soos sy dit wil hê. Kortom, Florence oefen meer mag uit as wat enige Engelse vrou behalwe ’n koningin nog ooit gedoen het.

  Op die slagveld  

FLORENCE se sukses by Scutari beteken allermins die einde van haar werk. Toe dinge glad verloop in die hospitaal, wend sy haar tot die herstellendes en sorg vir ’n leeskamer, ’n koffiehuis, ’n teatergroep, sportgeriewe en skole met onderwysers.

Sy reël ook dat die soldate hul verdienstes huis toe stuur pleks van dit op bier vermors.

Twee nuwe militêre hospitale is in die Krim self gevestig, en in April 1855 gaan Florence hulle inspekteer. Hulle is net so sleg as wat Scutari was. Maar die hoof- mediese beampte, dr. John Hall, gelas haar om sy hospitale te verlaat en weier om deur ’n vrou "gehiet en gebied te word".

Kort hierna word Florence siek van koors. Sy word na ’n hospitaal buite Balaklawa gebring waar sy drie weke lank op die randjie van die graf huiwer. Dis net danksy die toewyding van ene Mrs Roberts, een van die beste verpleegsters, dat sy bly lewe.

Sy keer terug na Scutari, maar die dokters is opnuut teen haar. Haar verpleegsters twis en kla so baie dat dinge eindelik vir haar te veel word.

Terug op die skiereiland, vind sy dat allerhande leuens en lelike stories omtrent haar versprei word. Desondanks maak sy die hospitale skoon, verlig die lyding van pasiënte geweldig en red baie lewens.

Op 30 Maart 1856 word die oorlog met die Verdrag van Parys beëindig. Geleidelik sluit die hospitale, en die herstellende soldate en die verpleegsters gaan een vir een huis toe.

  Tuiskoms 

DIT gons in Brittanje. Die oorlog is verby en die Dame met die Lamp moet huis toe kom.

Pamflette waarin haar werk beskryf word, word oral versprei. Musici skryf liedere en digters skryf gedigte. Porselein-ornamente word van haar gemaak, en Madame Tussaud maak ’n wasbeeld.

Die Britse regering bied ’n oorlogskip aan om haar huis toe te bring. Orkeste wedywer met mekaar om die fanfare by haar aankoms te speel. Blommeboë word gemaak om die kaai te versier.

Koningin Victoria stuur vir haar ’n borsspeld wat deur prins Albert ontwerp is met die woorde "geseënd is die barmhartiges" daarop. Florence se ma, Fanny, en suster, Parthe, baai in hul nuutgevonde glorie. "Ons is eende wat ’n swaan uitgebroei het," erken hulle teenoor ’n joernalis.

Maar vir die nou maer en tenger Florence is daar niks om oor vrolik te wees nie. Emosioneel gewond deur alles wat sy moes deurmaak, ontvang sy die nuus oor die helde-ontvangs met afgryse.

"O, my arme manskappe," skryf sy. "Ek is ’n slegte moeder om huis toe te kom en julle in jul grafte in die Krim agter te laat."

Sy was slegs bewus van dit wat sy NIE bereik het nie.

Haar tante Mai Smith is in dié tyd saam met haar by Scutari, en die twee bestyg heimlik ’n skippie, die Danube, en vaar weg onder die skuilname "Mrs and Miss Smith".

In Engeland klim sy op ’n trein na Derbyshire. Sonder dat enigiemand haar herken, loop sy in die pad af na Lea Hurst en stap by die voordeur in.

  Die “Nightingale-verpleegsters” 

VERSOEKE om haar handtekening, uitnodigings na etes, huweliksaansoeke—dit alles en baie meer stroom na die Nightingale-huishouding. Maar die nederige Florence wil beslis niks daarmee te doen hê nie.

Die enigste uitnodiging wat sy wel aanvaar, is om die koningin by Balmoral te besoek. Haar doel is nie om oor haar eie prestasies te praat nie, maar om die toekoms van verpleging te bespreek.

Tydens haar besoek ontvang Florence ’n dankoffer wat deur soldate van die Krimoorlog byeengebring is. Nadat sy die Here gevra het om haar te wys hoe sy die geld die beste kan benut, stig sy ’n opleidingsentrum vir verpleegsters by die St. Thomas’s Hospital in Londen.

Soos te verwagte, is daar eers teenkanting. Maar die verpleegsters lyk alte mooi en netjies in hul voorskote en wit kappies, en is sowel intelligent as doeltreffend.

Kort voor lank is die "Nightingale-verpleegsters" oral in aanvraag in Engeland. En binne ’n paar jaar word haar verpleegsters regoor die wêreld heen gestuur om ander verpleegsters op te lei.

Sy begin ook met die konsep van die distriksverpleegster, wat na die huise gaan van mense wat nie siek genoeg is om in die hospitaal te wees nie. Hiervoor gebruik sy geld wat die koningin haar gegee het om die Jubilee Institute for Nurses te stig.

In haar later jare woon Florence alleen met net haar katte as geselskap. Steeds werk sy dag en nag, lees sy hospitaalverslae, gee sy raad oor die bou en bestuur van hospitale, en skryf sy boeke en briewe, na mense regoor die wêreld. Die merkwaardige ou dame hervat selfs haar studie van Grieks.

Haar gesondheid gaan geleidelik agteruit en teen 1901 is sy blind.

In 1907 vereer Eduard VII haar met die Order of Merit, die eerste vrou wat só vereer word. In 1910 ontvang sy die vryheid van die stad Londen.

Florence Nightingale sterf op 13 Augustus 1910, op die rype ouderdom van negentig.

Geseënd, voorwaar, is die barmhartiges.

•  Klik hier om terug te keer na die vorige aflewering oor Florence Nightingale

Klik hier om terug te keer na die inhoudsblad