Tot lof van Pretoria se unieke wildevy...
Die wonder van die Wonderboom
deur Naomi Reynecke

VIR die inheemse Suid-Afrikaners van ouds was dit “heilige” grond en vir die Voortrekkers ’n landmerk waar hulle gerus het voordat hulle verder getrek het op hul epiese togte na die noorde.

Die eerste mense van Europese herkoms wat hier uitgespan het, was in die trek van Hendrik Potgieter. En die wonderlike boom wat die Voortrekkers juis na hierdie plek aangetrek het,  is deur die trekkerleier Potgieter self die "Wonderboom" genoem.

Vandag heet dit nog so: die Wonderboom, by Pretoria, aan die voet van die Magaliesberg. Van heinde en ver kom besoekers steeds om hulle te verwonder aan hierdie besonderse wildevy (Ficus salicifolia), wat die eeue oorleef het om in ’n unieke groeiformasie oor sy omgewing te troon.

Interessant genoeg het argeoloë hier die grootste enkele konsentrasie van Steentydse artefakte in Suid-Afrika blootgelê -- 'n juweel van 'n vonds --  maar die groot sieraad is natuurlik die Wonderboom self.

Die oorspronklike wildevy, wat glo meer as duisend jaar gelede hier wortel geskiet het, het met die eeue saam in verskillende opeenvolgende stamme ontwikkel wat konsentries om die hoofstam gerangskik is en die reuse-boom omhoog hou. Die sentrale oer-stam het reeds lankal verdwyn, maar sy nakomelinge vorm ’n stam wat 5,5 meter in deursnee is.

Takke waaier vervolgens wyd rondom hierdie sentrale stam uit, waar hulle grond toe gesak en party van die takke self wortels ontwikkel het om ’n skouspelagtige kring van nuwe stamme te vorm.

Met verloop van tyd het twee van die substamme ‘n derde generasie gevorm. Vandag het die Wonderboom dertien duidelike stamme oor ‘n oppervlak van 1,5 ha en verskaf hul takke genoeg skaduwee vir meer as duisend mense.

Kenners vertel dat hierdie fenomenale groeiwyse eintlik glad nie tipies van die wildevyfamilie is nie. Die wildevy is ‘n geharde boomsoort wat gewoonlik in oop boswêreld, klipperige berge en naby waterstrome en riviere floreer. Die bas van die jong bome is glad met ’n blekerige grys kleur, terwyl die bas van die ouer bome ‘n skurwer tekstuur het en donkerder is. Die blare is dik en leeragtig, en die klein wit vruggies, slegs omtrent 5 mm in deursnee, verkleur tot ‘n gelerige pienk wanneer hulle tussen Augustus en Mei ryp word.

Terwyl die wildevy as soort selde hoër as 9 m groei, is die Wonderboom hoër as 23 m. Gepaard met die boom se merkwaardige hoogte, maak die manier waarop die takke uitwaaier dit ‘n seldsame natuurlike wonderwerk. Gevolglik is dit van die uiterste belang dat hierdie landmerk bewaar en teen menslike plundering.beskerm moet word.

Die Wonderboom was waarskynlik die veiligste in die tyd toe niemand buiten die inheemse mense van die streek van die wonderwerk se bestaan geweet het nie. Vanweë sy uniekheid het hulle dit as heilig beskou en dus met rus gelaat om ongestoord te kon groei.

Dieselfde heilige ontsag bestaan vandag nie meer nie. Gelukkig is die Wonderboom egter nou deel van ’n wildpark wat uit die aard van die saak sterk op natuurbewaring ingestel is. Voorts word die boom ook tans beskerm teen menslike verkeer om sy stam en wortels. En wildsbokke, apies, dassies en talle verskillende soort voëls leef en skarrel in en om die boom, net soos baie geslagte van diere sedert die tyd toe die San (Boesmans) nog so te sê die alleenheerskappy in hierdie wêrelddeel gevoer het. .

In die park is ook verskeie geskiedkundige nalatenskappe. En ook daaroor waak die Wonderboom. Dit bly dus steeds die plig van ons huidige mensegeslag om toe te sien dat die boom sover as moontlik ongeskonde vir ons nageslagte bewaar sal bly. Dis immers geen wonder dat ons voorgeslagte die Wonderboom so bewonder het nie!

Terug na Ruilprojekte-blad