BYDRAE DEUR: MARIAN VAN DER WESTHUIZEN
E-POS: mailto:mvdwest@absamail.co.za
DATUM: 06/09/2004
TITEL: KAMOEFLERING IN DIE NATUUR (920 woorde)
Inhoudsopgawe:
1. Inleiding
2. Kamoeflering deur die kleur van die omgewing aan te neem.
3. Kamoeflering deur misleidende merke of strepe.
4. Kamoeflering deur immobiliteit.
5. Kamoeflering deur kleurverandering.
6. ‘n Uniforme kleur is nie onsigbaar nie.
7. Die voorspelbare vorm word vernietig.
8. Bronnelys.
1. Inleiding:
“Eet of word geëet”, is die
leuse van die natuur. En vir oorlewing is dít die grootste krisis: beide vir
die jagter wat ongesiens sy prooi wil vang, sowel as vir die prooi wat moet
ontsnap aan die jagter se kloue. En die groot antwoord daarop, is natuurlik
kamoeflering!
Maar wat is kamoeflering?
Volgens die Verklarende Handwoordeboek van Afrikaans, beteken kamoeflering om
“onsigbaar” of “onopvallend” te maak. Dit behels ook “’n valse skyn gee aan
iets” of “vermom”. En in die natuur kry ons verskeie metodes om hierdie pogings
byna te vervolmaak!
2. Kamoeflering deur die
kleur van die omgewing aan te neem:
Die algemeenste vorm van kamoeflering is
só algemeen dat ons dit byna
as vanselfsprekend sien, naamlik om die
kleur van die omgewing aan te
neem. Onbewustelik assosieer ons al ‘n
wit ysbeer met sneeu en ‘n groen
padda met plante. Want selfs ‘n klein
verskilletjie in die skakering in die
kleur van dier en omgewing, kan ‘n dier
weggee en weerloos maak
teenoor sy vyand.
Selfs die kleur van diere van dieselfde
familie
is dikwels uiteenlopend, want elkeen
moet by sy eie omgewing aanpas. ‘n Goeie
voorbeeld is die pels van die jakkals of
vos:
die steppe-vos van Sentraal Asië (links
bo),
die woestynvos van Noord-Afrika (regs bo)
en die arktiese vos (regs onder).
3. Kamoeflering deur misleidende merke
of strepe:
Dikwels staan ‘n dier soos ‘n tier uit in
‘n sirkus of dieretuin met sy
aanskoulike kleure en strepe of kolle.
Maar vra maar vir enige grootwild-
jagter en hy sal vir jou kan vertel
presies hoe moeilik dit is om dieselfde
dier in sy natuurlike agtergrond en
omgewing raak te sien en hoe hy
volkome met sy agtergrond kan saamsmelt.
Diere soos sebras en tiere se
kamoeflering is natuurlik op hulle
effektiefste wanneer die lig ook
saamspeel, soos met sonsopkoms of
–ondergang. Tydens helder sonskyn
sal diere soos sebras dikwels oop en
bloot in ‘n vlakte staan, want dan is
hulle op hulle sigbaarste. Maar dan sal
die vyand vanselfsprekend ook op
sy sigbaarste wees.
Sebra
4. Kamoeflering deur immobiliteit:
Om stil te staan is natuurlik die heel beste kamoeflering
vir enige dier, want die oomblik as beweging plaasvind, sal feitlik enige dier
sigbaar word. Maar diere wat gereeld gejag word, sal dikwels instinktief
bewegingloos bly staan in gevaartye en kan selfs vir ure in daardie posisie bly
indien nodig. Dikwels wanneer die prooi wel raakgesien word sal hy stadig of
met rukbewegings (soos bewegende gras) probeer wegsluip.
Die jagter op sy beurt sal weer nader sluip of bekruip
om sodoende die beweging so stadig uit te voer dat dit amper nie waargeneem kan
word nie en dan op die laaste oomblik bestorm om met spoed sy prooi te vang.
Die jagter sal ook op ‘n plek wegkruip en doodstil wag totdat die prooi
niksvermoedend reg op hom afloop.
Waterskerpioen
5. Kamoeflering deur kleurverandering.
Vinnige kleurveranderings om by die
omgewing aan te pas is natuurlik
ook een van die bekendste
kamoefleermetodes, met die verkleurmanne-
tjies as ons meer algemene voorbeeld.
Hulle kan die kleur van dooie hout
aanneem of die groen van groeiende blare,
en daarby kan hulle ook
posisies
inneem wat in lyn is met hulle agtergrond.
Verkleurmannetjie
Sommige diere gaan selfs so ver as om ‘n
deursigtige liggaam te
vertoon waar slegs die oë en sekere
organe sigbaar is en die agtergrond
dus sigbaar is deur die liggaam. ‘n
Voorbeeld hiervan is die glaskatvis,
wat byna heeltemal onsigbaar is as hy
stil in die water hang.
6. ‘n Uniforme kleur is nie onsigbaar
nie:
‘n Uniforme kleur sal homself verraai
deur die skaduwees wat gevorm
word deur die voorwerp se vorm, aangesien
die onderste dele donkerder
voorkom as die boonste dele. Die natuur
het hiervoor gekompenseer deur
die donkerder kleure bo-op die dier te
versprei, terwyl ligter kleure op die
sye en die heel ligste kleure op die maag
voorkom waar die meeste
donker skaduwees is. Die resultaat is ‘n
balans vir die natuurlike
skaduwees wat voorkom om die sigbaarheid
uit te kanselleer. ‘n Goeie
voorbeeld hiervan is die rooijakkals.
Hierdie verskynsel kom baie
algemeen voor by die meeste diere en kan
veral by bokke gesien word en
ook by diere wat alreeds kolle of strepe
het.
Rooijakkals
7. Die voorspelbare vorm moet
vernietig word:
Die bekende en voorspelbare vorm van
diere moet gebreek word om te
voorkom dat hulle maklik herken en
raakgesien gaan word. Enige
ontwerp wat dus verwarring kan veroorsaak
of misleidend kan wees, kan
bydra tot oorlewing van ‘n dier, deur die
waarnemer te bedrieg. Dit word
gedoen deur die kleurvoorkoms, sowl as
die vorm van die dier te ver-
ander. ’n Voorbeeld hiervan is die peacock
butterfly wat groot oogkolle
op sy vlerke het wat verwarring met ‘n
groter dier, soos ‘n uil kan veroorsaak.
Peacock butterfly
Die
denne-valkmot het weer ‘n vorm wat sterk ooreenstem met die takke
van
die boom waarop dit word.
Die
armadillo rol homself in ‘n bal op om roofdiere te verwar.
Die
buidelrot speel “dood” wanneer hy bedreig word.
8. Bronnelys:
- Verklarende
Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal
- Odendal,
Schoonees, e. a.
- Huisgenoot,
13 April 1989.
- Huisgenoot,
8 Junie 1989.
- Animal
Traits – Fischer and Crow
- Encarta
2003
- Internet