Wonder-halfeeu van die mens in die ruimte

 Afdeling 1 
Die baanbrekers

Foto’s: NASA, tensy anders vermeld
  

Die eerste satelliet

DIT het sowat 800 kilometer bokant die aardkors gewentel, teen nagenoeg 29 000 km/h voortgesnel en elke 96 minute het dit een omwenteling om die aarde voltooi. Sewe keer per dag het dit oor koppe van die verwonderde aardbewoners beweeg, wat die onophoudelike ge-bliep-bliep-bliep-bliep van daardie eerste mensgemaakte satelliet op hul radio’s kon hoor. Die feit dat die Sowjet-unie Amerika voorgespring het deur op 4 Oktober 1957 die eerste aardsatelliet te lanseer, het egter ook groot kommer in die VSA en ander lande veroorsaak. Dit was immers midde-in die Koue Oorlog en die Russe was baie geheimsinnig oor wat hulle eintlik in die skild gevoer het met die lansering. Die satelliet, Spoetnik 1 (op die foto BO), het egter slegs 83 kg geweeg en was weinig meer as ’n blink stukkie propaganda van die Kommunistiese Sowjet-unie. Ná 1400 omwentelings het dit dan ook op 4 Januarie 1958 in die aarde se atmosfeer uitgebrand. Spoetnik 1 was nietemin die voorloper van ’n duisternis ander mensgemaakte voorwerpe, wat naderhand soos ’n swerm muggies om die aarde sou tol. Met die lansering van Spoetnik1—kan ons sê—het die ruimte-eeu begin.

Eerste hond in ’n wentelbaan

DIE eerste lewende wesens in die ruimte was—glo dit—vrugtevlieë. Dié is reeds sestig jaar gelede, in Julie 1946, deur Amerika met ’n V2-vuurpyl opgeskiet, maar aangesien hulle nie in ’n wentelbaan om die aarde geplaas is nie, was daar nog geen sprake van ’n ware verowering van die ruimte nie. Die eerste lewende wese in ’n wentelbaan was ’n hond, die tefie Laika (of Lemmetjie), wat op 3 November 1957 deur die Sowjet-unie in Spoetnik 2 opgestuur is (voorstelling op die foto).  Laika het sewe dae bly lewe en sy kon nie na die aarde teruggebring word nie. Spoetnik 2 het op 14 April 1958 in die aardatmosfeer vergaan. Minstens tien ander honde is in wentelbane geplaas voor April 1961 toe die Sowjet-unie se Joeri Gagarin die eerste mens in die ruimte geword het.
•   In die VSA is ylings stappe gedoen om die Sowjet-unie se vroeë voorsprong in die ruimtewedloop in te haal en reeds op 31 Januarie 1958 is Explorer 1, die eerste Amerikaanse satelliet, van Cape Canaveral gelanseer. Met wetenskaplike proewe deur James A. van Allen is ontdek dat daar stralingsones is wat die aarde omring. Dit is die Van Allen-stralingsgordels (“radiaton belts”) genoem. Op 1 Oktober 1958 stig Amerika NASA, sy nasionale lugvaart- en ruimte-administrasie. 

Foto: Virtuele Ruimtemuseum in Rusland

Eerste mens in die ruimte

DIE Sowjet-unie vergroot sy onbetwiste voorsprong in die ruimtewedloop deur op 12 April 1961 die eerste mens in die ruimte te plaas. Hy was Joeri Gagarin (foto HIERBY), wat 108 minute lank in Wostok 1 om die aarde gewentel en tuis ’n helde-ontvangs gekry het as die “Columbus van die ruimte”. Gagarin het sewe jaar later in ’n vliegongeluk gesterf.

Fotobron onbekend, maar foto word vry algemeen gesirkuleer

DIE eerste Amerikaanse ruimteman was Alan Shepard (foto LINKS), wat op 5 Mei 1961 egter net vyf minute lank vir ’n heen-en-weertjie in die ruimte was aan boord van Freedom 7 en nie ’n omwenteling om die aarde voltooi het nie. Shepard het egter die grondslag gelê vir die latere Amerikaanse oorheersing op die gebied van ruimteverkenning. In 1971 sou hy toe ook die vyfde mens word wat op die maan geloop het, waarna hy ’n admiraal in die Amerikaanse vloot geword het. Hy is in 1998 oorlede.

Eerste Amerikaner in ’n wentelbaan

JOHN GLENN (foto REGS) het op 20 Februarie 1962 die eerste Amerikaner geword wat in ’n wentelbaan om die aarde geplaas is. Aan boord van die ruimtetuig Friendship 7 het hy drie omwentelings voltooi voordat hy sowat 1300 km oos van die lanseerterrein (die Kennedy-ruimtesentrum in Florida) in die see geland het. Glenn sou jare later, in 1998, weer die ruimte in ’n pendeltuig besoek.

Eerste Russiese vrou in die ruimte...

DIE eerste vrou in die ruimte was Walentina Teresjkowa (LINKS) van die Sowjet-unie, wat van 14 tot 19 Junie 1963 as 26-jarige jong dame sielalleen in Wostok 6 om die aarde gewentel het. Haar ruimtetuig het darem binne omtrent vyf kilometer verby ’n ander wenteltuig, Wostok 5 beman deur Waleri Bikofski, beweeg. In November daardie jaar het Walentina toe ook met ’n ruimteman getrou—maar, nee, dit was nie die een met wie sy doer bo “geflankeer” het nie.
 
Fotobron onbekend, waarsk. Virtuele Ruimtemuseum in Rusland

...en die eerste Amerikaanse ruimtevrou

•   Eers presies twintig jaar later, op 19 Junie 1983, antwoord Amerika met sy eerste ruimtevrou: Sally K. Ride (REGS). Sy was een van die lede van ’n sending van die Challenger-pendeltuig (wat op ’n later sending, in Januarie 1986, dramaties sou ontplof).

Eerste ruimtewandelings

DIE Sowjet-ruimteman Aleksei Leonof het op 18 Maart 1965 die eerste ruimtewandeling onderneem, vir ’n uitstappie buitekant Wosjkod 2, maar met ’n koord aan die ruimtetuig verbind. Die Sowjet-unie het destyds beweer dat die wandeling van 24 minute goed afgeloop het, maar dit is nou bekend dat hy byna gesterf het. Sy ruimtepak—onderhewig aan ’n volle atmosferiese druk aan die binnekant—het styf geword en het Leonof het dit byna onmoontlik gevind om sy bewegings te beheer.

•   Op 3 Junie dieselfde jaar word Edward White II van Gemini 4 die eerste Amerikaner wat in die ruimte wandel. Hy bly 22 minute lank buite die Gemini. Nog ’n hoogtepunt in die verowering van die ruimte was heelwat later, in Februarie 1984, toe Robert Stewart en Bruce McCandless (op die foto REGS) die eerste Amerikaners geword het wat sonder ’n verbindingskoord vry in die ruimte rondgedryf het.

Eerste menslike slagoffer

DIE eerste mens (sover bekend, want die Sowjet-unie was baie geheimsinnig oor sy ruimteprogram) wat in ’n ruimtevlug gesterf het, was Wladimir Komarof van die Sowjet-unie. Sojoez 1 is op 23 April 1967 gelanseer met Komarof aan boord. Die tuig het egter op 24 April neergestort.