|
N
die hoë woude van die sentrale
bergland van die Australiese
staat Victoria leef hy—een van die mees bedreigde diere onder die
talle unieke skepsels wat in die wêreld
Doer Onder bestaan. Hy is ’n engelgesiggie met koeëlronde oë, ’n
donker streep op
sy rug langs en ’n lang, donserige stert, wat soos ’n bofbalkolf
gevorm is. Sy naam is Leadbeater se buidelrot (Gymnobelideus
leadbeateri).
Hy is genoem na ene John
Leadbeater, destydse taksidermis (diere-opstopper) van die Museum
van Victoria.
Dié skaars
en haastige kalantjie word ook die buideleekhoring genoem,
maar hy is natuurlik nóg ’n ware rot nóg ’n propperse eekhorinkie.
Leadbeater se buidelrot is naamlik een van die klimbuideldiere (die orde Diprotodontia).
Hy behoort tot die familie Petauridae en is die enigste spesie in
die geslag Gymnobelideus. Die Australiërs praat van hom as
“Leadbeater’s possum”.
LINKS:
Leadbeater se buidelrot, ’n gewysigde
afbeelding van een wat op ’n Australiese posseël verskyn het.
Net soos vandag was daar honderd jaar gelede, in 1909, maar bitter
min mense wat ooit van hierdie diertjies gesien het. Erger nog: minder as
’n skamele dosyn waarnemings is voor daardie jaar aangeteken,
en daarna is geeneen van hulle toe weer opgemerk nie.
Drie dekades later—in
1939—was daar bosbrande in Victoria, brande wat waarskynlik die
ergste was wat Australië nog getref het. Hulle het deur die middel
van die Australiese staat gewoed en die lewe van sewentig mense geëis. Huise
is in puin gelê en 70 persent van die majestueuse bergbloekomreuse
is uitgewis, waaronder die meeste van die yslike bome wat reeds
vierhonderd jaar lank daar gestaan het.
Intussen is Leadbeater se buidelrot ook tot ’n uitgestorwe spesie
verklaar. Maar toe, in 1961, gebeur daar so ietsie van ’n
wonderwerk. ’n Enkele buidelrot word deur ’n toegewyde en
onvermoeide natuurkundige raakgesien en afgeneem. Leadbeater se
buidelrot het uit die dood teruggekeer. Nou moes daar na nog van die
diertjies gesoek word.
Aanvanklik het die wetenskaplikes nie geweet waar om te soek nie,
maar ná baie opnames en lokvalstudies kon hulle uiteindelik sy
gunsteling-leefgebied vaspen: die einste woude van bergbloekoms in
Sentraal-Victoria.
DAAR
is min woude in Australië. In die grootste deel van die land is
slegs woestyne en dorre landskappe. En wat dit des te vreemder maak,
is dat die woude wat wel bestaan, onder die kolossaalste op aarde
is. In hierdie bergland van Victoria is die einste bergbloekoms nie
net die hoogste bloekombome nie, maar inderdaad die hoogste
blomplante ter wêreld. Die Kaliforniese rooihoutbome, ’n soort den,
die aarde se hoogste bome, is slegs ’n paar meters hoër as die
bergbloekomreuse.
Die hout van die bergbloekom (Eucalyptus regnans) is hard en
die boom groei vinnig. Nagenoeg sewe dekades ná die bosbrande van
1939 se Swart Vrydag, is daar dus weer pragtige woude op die
bergreekse oos van Melbourne.
Ná al die navorsing sedert die herontdekking van Leadbeater se
buidelrot in 1961, het die wetenskaplikes besef dat die diertjie
baie afhanklik van die bergbloekoms is. Hy kry nie kos van hierdie
bome nie, maar beskutting. Sodra ’n bergbloekom minstens tweehonderd
jaar oud is, kan hy die groot holtes, hoog bokant die woudvloer,
verskaf wat die buidelrot-gesin nodig het.
REGS:
Die bergbloekom (Eucalyptus regnans). Leadbeater se buidelrot
leef in die groot holtes wat letterlik met verloop van eeue in
hierdie soort reuse-bome vorm.
Foto deur T
Taylor,
wat dit op
hierdie bladsy
by Wikimedia Commons op die wêreldwye web gelisensieer het
ingevolge die
Creative Commons
Attribution ShareAlike 2.5-lisensie.
Kortom, vrye gebruik en modifikasie word vergun mits die fotograaf
of lisensieerder erken word.
Leadbeater se buidelrot is omtrent
10 cm lank en het ’n massa van ongeveer 90 gram—hy is dus min of
meer so groot soos ’n klein rotjie. Die diertjies
lewe saam in ’n vreemde gemeenskap van
gesinsgroepe wat uit tot twaalf enkelinge bestaan. In só ’n groep is
’n dominante teelwyfie, haar maat, hul onvolwasse spruite en nog
twee of meer onverwante en volwasse nie-teelmannetjies.
Hulle is almal verwoede beskermers van hul
leefgebied, wat vinnig reageer op ’n alarmkreet—’n gesis wat maklik
nageboots kan word. ’n Mens kan wel in die versoeking kom om hulle
met só ’n geluid uit hul nesgate te lok, maar navorsers wat dit
beproef het, is al met bytwonde aan die hande en gesig beloon!
Sodra die groep klaar is met hul nagtelike kossoekery in die
woud—hulle vreet akasia-gom en insekte—keer hulle terug na ’n groot
boom, dikwels ’n dooie een wat nog staan, met ’n holte diep in sy
kern waar die hele groep lekker saam kan verkeer.
Namate ’n bergbloekom oud word en geleidelik wegsterf, val die bas
weg en vorm skeure in die stam. Termiete doen hul vreetwerk, en
uiteindelik word gate van verskillende groottes diep binne-in
gevorm. ’n Vierhonderd jaar oue boom is ’n ware herehuis van
buidelrot-gate. Dit kan ook ’n beskermende tuiste wees vir baie
ander soogdiere en voëls, en dit is een van die redes hoekom ou bome
in die woud so belangrik is.
Al woon van Leadbeater se buidelrotte vandag knus in holtes wat deur
vanmelewe se groot vure in die bome ingebrand is, bly hul soort steeds
een van Australië se mees bedreigde diere. Die rede is dat daar eers
oor sowat een en ’n halwe eeu genoeg gate vir hulle sal wees om te
kan floreer. Die bome wat nou sewe dekades oud is, sal eers dán so
verword het dat daar voldoende nesruimte sal wees... dis te sê as
daardie bome dan nog staan.
Want talle van die oorblywende bergbloekoms is al afgekap vir hout
en om as papier verwerk te word. Houtkappers weet hulle moet die
baie ou bome met rus laat—hulle het in elk geval nie meer goeie hout
nie. Ongelukkig is daar die alewige stootskrapers wat plekke in die woud van
elke greintjie lewe stroop, ook van die omringende akasiabome wat
die voedende gom maak waarvan die buidelrotte so afhanklik is.
Die gevolg is dat die bevolking van
Leadbeater se buidelrotte, wat in die vroeë 1980’s darem tot ’n
geraamde sowat 7500 aangewas het—vandag op ’n geringe sowat 2000
geskat word. En die kans dat daar spoedig vorentoe weer ’n
groot toename in hul getalle gaan wees, lyk bedroewend gering. Slegs
drie present van die leefgebied van hierdie diertjies is immers in
wildtuine.
Baie van hulle is boonop in 2007 doodgemaak
toe stootskrapers, vanweë die destydse bosbrande, groot voorkomende
brandpaaie deur die stasies geploeg het van waar die buidelrotte
gemonitor is.
REGS:
“Riviere” van rook tot sowat vyftig kilometer breed borrel uit die
bosbrandgebiede van Victoria, Australië, op hierdie ruimtefoto wat
in 2007 geneem is. Die rooi kolletjies dui die plekke aan waar groot
brande
in daardie stadium gewoed het.
Foto: Jeff Schmaltz
MODIS Land Rapid Response Team, NASA GSFC
DIT lyk dus of die
dae van Leadbeater se buidelrot getel is, tensy die bosbouers anders
besluit en verwoestende brande boonop uitgeskakel kan word.
Gelukkig vir hierdie skugter nagdiertjies
is daar bewaringsbewustes wat uiters bekommerd oor hul verminderende
getalle en hul uiteindelike lot is. Leadbeater se buidelrot is
immers in 1968 tot die staat Victoria se diere-embleem verkies, en
watter skande sal dit nie wees as só ’n vereerde dier van die
aangesig van die aarde verdwyn nie.
Die bewaringsbewustes
het al selfs ’n groep gevorm, die sogenaamde “Friends of
Leadbeater’s Possum”, ten einde iets te probeer doen om die
diertjies se krimpende leefgebied behoorlik te beskerm.
Hulle hoop
dat nie net Australiërs nie, maar mense van oral wat nog nooit eens
van Leadbeater se buidelrot gehoor het nie—ook in Suid-Afrika—hulle
die lot sal aantrek van ’n diertjie wat eenmaal dood was, maar
teruggekom het en nie ’n tweede maal durf verdwyn nie. |