|
ERE-TOOI...
dis tog so mooi.
Blink of glansend in
die sonlig. Sierlike pluime in die wind. Geen ander diere in die
skepping kan met presies sulke dosse spog as die voëls nie.
’n Voël se hoeveelheid
vere hang van sy grootte, spesie en geslag af.
’n Kolibrie het so min as 900; ’n
swaan ’n yslike 25 000.
Isolasie is
waarskynlik die verekleed se belangrikste funksie. Dit help om die
voëls egalig warm te hou, sodat hulle doeltreffend kan funksioneer
en ook in kouer streke kan oorleef.
Voorts sorg vere vir
hef-oppervlakke aan die vlerke en sterte, waarsonder voëls nie sal
kan opstyg nie.
Watervoëls dryf weer
gemaklik vanweë die lug wat tussen die vere vasgevang is. Deur hul
vere teen mekaar te druk, kan sommige watervoëls hul dryfvermoë
varieer—en sink totdat net die nek en kop uitsteek.
Party voëls se vere
kan ook bra verrassende funksies hê, soos die stywe, haaragtige vere
neffens die snawels van wind- en nagswaels, wat hulle help om
insekte te vang terwyl hulle vlieg.
Die vliegvere van die
meeste uile is weer toegerus met geluiddempers—’n fluweelagtige
oppervlak—sodat hulle stille aanvalle op hul prooi kan loods.
Baie voëls kommunikeer
met hul verekleed. Die luisterryke pluime van poue word byvoorbeeld
vir pronk gebruik wanneer die voëls trouplanne kry.
Baie voëls voer ook
hul neste met vere uit, en sandpatryse dra water tot by hul kuikens
in spesiale absorberende borsvere.
Veersoorte en -strukture
HOEWEL
vere in die wonderlikste verskeidenheid van vorms en kleure voorkom,
kan hulle in vier hoofkategorieë verdeel word: kontoer- en donsvere,
en stert- en vlerkvere (vlugvere).
Kontoervere (of
dekvere), wat die lyf bedek en die kenmerkende gladde vorm daaraan
gee, is die talrykste. Party vere dien as isolasie en ander is vir
vertoon.
Onder die kontoervere
lê die sagte donsvere, wat ook ’n luglaag vir isolasie vasvang.
Donsvere is die doeltreffendste isolasiemateriaal in die
diereryk—soos elkeen kan getuig wat onder ’n donskombers slaap!
Versprei tussen sowel
die kontoer- en donsvere is haarvere. Kenners reken dié help die
voël vasstel hoe sy vere lê.
Die lang stywe penvere
op die vlerke en stert vorm die vlugvere. Die buitenste vlerkvere
bied stu-krag vir vlug en die binnestes sorg vir die gladde lugvloei
oor die vlerke.
Stertvere word gebruik
vir balans en stuur, en soms ook vir vertoon.

’n Veer het ’n
ingewikkelde struktuur en is baie delikaat aanmekaargesit. Vanuit
albei kante van die skag, of pen, groei die parallelle skagveertjies
om die "vlag" van die veer te vorm. Hierdie sytakkies is op hul
beurt omgesoom met klein sytakkies wat oormekaar lê en die ruimte
tussen die skagveertjies vul. Die klein "baardjies" word deur hakies
inmekaar gesluit.
Badtyd
IN
die daaglikse warrelinge en skarrelinge raak ’n voël se vere maar
taamlik deurmekaar en besmeer met stuifmeel, nektar, stof en modder,
of besmet met parasiete. Vere moet egter goed versorg word sodat
hulle behoorlik kan funksioneer en nie voortydig uitval nie.
Die meeste voëls bad,
selfs in koue weer. Hulle staan in vlak water, laat sak die lyf en
skud die snawel lewendig heen en weer. Hulle klap flink met hul
vlerkpunte sodat water oor die hele lyf gesprinkel word.
Sommige voëls bad in
die reën. Lewerikies hurk op die grond met uitgestrekte vlerke, en
papegaaie staan met deurmekaar vere en die vlerke en stert
uitgesprei. Ander, soos neushoringvoëls, fladder in reën- of
doubedekte plante rond.
Lugvoëls soos swaels
en visvangers gebruik ’n duiktegniek en doop hulself ’n oomblik lank
in die water voordat hulle verder vlieg.
Baie voëls, veral dié
van droë klimate, benut die skurende en absorberende eienskappe van
stof om hul vere skoon te skrop. Hulle skraap met die pote en sleep
met die vlerke totdat hul vere vol stof is.

BO: Hoera, dis badtyd! Selfs landvoëls bad graag, wat nog te
sê ’n soort wilde-eend soos dié.
Foto: Jimmy Breeden / U.S. Geological Survey
Versorging van die vere
NADAT
hulle gebad het, gaan soek voëls gewoonlik ’n veilige plekkie waar
hulle hul vere kan gladstryk en poets. Die meeste het ’n
olie-afskeidende poetsklier in die stuitjie. Ons noem dit die voël
se vetkannetjie of oliekannetjie, want met die olie wat hieruit kom,
word die vere gesmeer.
REGS:
’n Reier besig om sy vere te versorg.
Foto: Steve Hillebrand / U.S. Fish and Wildlife Service
Voëls stryk op twee
maniere olie oor hul vere: Die eenvoudigste is om die vere met ’n
toe snawel te bestryk, maar dinge word deegliker gedoen deur die
vere tussen die punte van die snawel te trek en dit sagkens te
knibbel.
Daar is onsekerheid
oor die presiese funksie van die poetsolie, hoewel dit tog lyk asof
dit keer dat die vere bros word, en ook dien om die fyn struktuur
van die vere te verseël en ’n waterdigte bedekking te vorm.
Die geknibbel reinig
en herrangskik die skagveertjies en baardjies. Soms dolwe voëls
energiek op een plek om vuiligheid of ’n parasiet te verwyder.
Gaaie vryf soms miere
teen hul vere: Die giftige mieresuur wat deur die miere afgeskei
word, verdryf dan die myte in hul vere.
Ververing
ONDANKS
die noukeurige aandag wat hulle ontvang, verslyt en verweer vere en
moet hulle van tyd tot tyd afgewerp en deur nuwes vervang word.
REGS:
Ververing... in hierdie tyd waai die vere letterlik, maar dit
geskied darem met verdrag en sonder drama.
By die meeste spesies
word slegs ’n paar vere op ’n slag afgewerp, sodat die voël altyd
genoeg het om sy lyf te bedek en te kan vlieg, ’n Paar voëls, soos
eende, ganse en ander watervoëls, werp die meeste van hul vlugvere
tegelykertyd af, met die gevolg dat hulle tydelik nie kan vlieg nie.
Soms word al die vere
saam afgewerp, soos by pikkewyne. Maar omdat dié voëls in elk geval
nie kan vlieg nie, is dit nie vir hulle gevaarlik nie.
Party voëls word in
dié tyd heeltemal hulpeloos, sodat ververing byvoorbeeld in die
broeityd vermy moet word. ’n Merkwaardige uitsondering is die
neushoringvoël-wyfie, wat in die broeityd in haar nesholte gevange
gehou word. Sy werp dan haar vere af en word deur die mannetjie
gevoer. Wanneer die kuikens half volgroeid is, het Mamma ’n nuwe
stel vere.
Pappa neushoringvoël
werp sy vere eers af wanneer die broeityd verby is.
Alle voëls verveer
minstens een keer per jaar, baie van hulle twee keer. Drie keer per
jaar is seldsaam. Hoe ook al, om met nuwe vere te spog, kan enige ou
voël sommer weer vrolik maak—en baie veer-kragtiger!
|