|
Hoe
roofinsekte hul prooi vang |
Die dodelike jagters

BO: ’n Toneeltjie wat dalk selfs ’n geswore vleisetende
mens sou kon oorreed om ’n vegetariër te word—van ’n
hottentotsgot sonder enige tafelmaniere wat lustig besig
is om ’n by te verslind.
Detail van foto deur Masaki Ikeda,
wat dit by Wikimedia Commons
op die wëreldwye web tot openbare besit verklaar het /
“released to the public domain”
Vonkelende liggies, vanggate, visnette,
voorlęery—dis maar net sekere van die roofgereedskap
en -metodes van die vindingryke jagters van die
gogga-ryk...
Die
strikspanners
JY
trippel-trappel oor die sand. Alles lyk so vreedsaam.
Skielik -- help! -- gee die grond onder jou pad. Jy
tuimel halsoorkop in 'n yslike vanggat af. Onder gryns
'n paar lang, swaardagtige kake.
Jy worstel wanhopig en kry 'n vastrapplek teen die wal.
Maar 'n blerts sand word van onder teen jou aangeslinger
en jy kan nie langer klou nie. Jy stort na onder --
hulpeloos tot in die wagtende kake...
Jy het jou so pas ingeleef in die stribbeling van 'n
sterwende mier wat die larwe van 'n mierleeu ten prooi
geval het. Hulle noem hom ook 'n joerie -- dié
meedoënlose kalant wat sy tregtervormige "leeukuil" in
los sand grawe en homself dan daaronder begrawe met net
sy kake wat uitsteek.
As 'n mier of ander niksvermoedende skepseltjie die kuil
binnestruikel, is dit blitsig klaar met die kriewelende
klein kees.
•
Lees ook die
artikel In die kuil van
die mierleeu (nie ’n deel van
hierdie reeks nie).

BO:
’n Mierleeu.
REGS: Die
kuil van die mierleeu.
HEEL
REGS: Onder in die kuil... gereed om die mier te gryp
(’n voorstelling).
Krediet: BO:
Detail
van ’n groot
foto deur
Scott Robinson
van
Rockville, MD, VSA,
wat dit op
hierdie bladsy by flickr op
die węreldwye web uitgeplaas het
en dit gelisensieer het ingevolge
die
Creative Commons
Attribution 2.0-lisensie
Sulke strikke, asook lokase, is egter maar skaars in die
insektewęreld, want die meeste roofinsekte kry hul kos
deur fluks daarvoor te jag. Daar is nietemin 'n klompie
ander soorte wat vernuftige slagysters prakseer en wag
dat hul maaltye reg op hul drumpel beland.
Die larwes van sekere watermotte anker byvoorbeeld nette
van sydraad oor snelbewegende strome en riviere. Hierdie
"visnette" vang ongewerweldes op wat stroom af
meegesleur word.
Ewe vindingryk is vier spesies swam-muggies (genus
Arachnocampa) wat in die larwestadium
gloeiwurms is. Dié larwes laat sydrade met
slymdruppeltjies afhang van die plafonne in grotte en
ander plekke waar dit windstil is. Die gloeiwurms
maak dan lig om vlieënde insekte na hul valstrikke te
lok. Die weerlose prooi sit aan die "vislyne" vas en
word deur die larwe ingekatrol en opgevreet.
Die bekendste soorte hou in Nieu-Seeland se
Waitomo-grotte, hoewel 'n paar ander in Australië en
Tasmanië aangetref word.
LINKS:
Die rare sydrade vol druppeltjies slym van gloeiende
Arachnocampa luminosa-larwes in ’n grot (lees
beskrywing hierbo). Die larwestadium is die
vreetstadium. Uiteindelik word hulle papies en volwasse
muggies, wat ook met rukke gloei, maar niks vreet nie.
Die volwassenes is net daar om te paar en die wyfies se
enigste doel is om eiers te lę. Hulle lewe dus nie lank
nie as volwassenes nie, maar die larwestadium duur van
ses maande tot ’n jaar, afhangende van die beskikbare
voedsel.
Detail van ’n foto deur Markus Nolf, (Mnolf),
wat
die groot weergawe daarvan op hierdie bladsy by
Wikimedia Commons op die web uitgeplaas en gelisensieer
ingevolge die
GNU Free Documentation License, Weergawe 1.2
of enige latere weergawe wat deur die Free Software
Foundation gepubliseer word, asook ingevolge die
Creative Commons
Attribution ShareAlike 2.0-lisensie.
BO:
’n Gloeiende vuurvlieglarwe. Die larwes van die meeste
soorte vuurvliegies is roofinsekte, wat ander larwes,
landslakke en naakslakke vreet. Volwasse vuurvliegies se
soorte voedsel is wisselend. Daar is al vertel dat party
van hulle ook roofinsekte is, terwyl ander van stuifmeel
en partykeer nektar lewe.
Detail van ’n foto deur “NEOROtiker”,
wat
die groot foto daarvan op hierdie bladsy
by Wikimedia Commons
op die web uitgeplaas en onder meer gelisensieer
ingevolge die Creative
Commons
Attribution ShareAlike 2.5-lisensie. Kortom. vrye
deling en die skep van afgeleide werke word vergun op
voorwaarde dat behoorlike erkenning gegee word en dit
slegs versprei sal word ingevolge ’n lisensie wat
identies aan hierdie een.
Spanpogings
DAAR kan
geen angswekkender jagtoneel in die insekwęreld wees as
dié van 'n marsjerende leër van oorlogsugtige swerfmiere
nie.
Beperk tot die tropiese gebiede, kan hierdie wriemelende
wreedaards alles wat lewe voor hulle uitjaag terwyl
hulle in hul menigte soos 'n rivier oor die land beweeg.
Hoewel hulle eintlik net klein goetertjies vreet, sal
hulle omtrent enigiets dierliks verorber wat nie betyds
kan wegkom nie: 'n ou luiperd, 'n vasgebinde perd, 'n
luislang wat te swaar van lyf is ná 'n reuse-maaltyd, 'n
mens wat onverstandig genoeg was om in hul pad te bly!
Maar insekte is hul hoofgereg en hulle oorrompel dikwels
ander mier- of termietneste.

BO:
Swerfmiere (Dorylus-sp.) in die Afrika-staat
Kameroen, besig om ’n sprinkaan te verorber.
Detail van ’n foto deur
“Karmesinkoening”,
wat
die groot weergawe daarvan op hierdie bladsy
by
Wikimedia Commons op die web uitgeplaas en onder
meer gelisensieer ingevolge die
Creative Commons
Attribution ShareAlike 2.0 Germany-lisensie
Die strooptog van 'n leër van Matabelemiere van Afrika,
wat slegs van termiete lewe, is nie minder skouspelagtig
nie. Net een werker sal 'n termietnes opspoor en na haar
nes terugkeer terwyl sy 'n reukspoor agterlaat. Die
kolonie marsjeer dan agter haar aan, vyf tot tien in 'n
ry, en val die termietnes binne.
Die termiete word verlam en na die oppervlak gebring.
Wanneer genoeg van hulle versamel is, trek die leër saam
en elke werker dra soveel slagoffers moontlik in die
kake huis toe.
As die nes nie te ver weg is nie, sal die miere
terugkeer om nog oorlogsbuit te kom haal.
Parasiete
DAAR is 'n
groot verskeidenheid van parasitiese insekte wat op die
liggame van ander diere, en selfs mense, teer. Vlooie,
luise, lintwurms en lewerslakke is almal parasiete, maar
hulle is nie werklik moordenaars nie.
Tog is daar 'n groep gespesialiseerde parasiete wat
inderdaad hul gashere doodmaak. Hulle gebruik nie hul
slagoffers as kos vir hulself nie, maar as lewende
spense vir hul jonges.
Byna alle wespe is jagters, wat dierlike kos vang om hul
jonges te voed. Wespe wat spinnekoppe jag, val soms
spinnekoppe groter as hulself aan en verbete gevegte
volg.
Die messelwesp lę haar eiers en voorsien dan verlamde
spinnekoppe, insekte of larwes aan haar eie larwes om te
vreet nadat hulle uitgebroei het.

BO: ’n
Wesp parasiteer die rusper van ’n skoenlapper.
Foto: Scott
Bauer / U.S. Department of Agriculture
Voorlęers
ANDERS as
die strikspanners, is insekte wat hul prooi voorlę
vanself die strik. Hulle lę in hinderlaag en is
grootliks op kamoeflering aangewese. Die arme slagoffers
loop of vlieg pylreguit in die kake -- of die kloue --
van die dood.
Die larwe van die sandkewer grawe 'n skag onder die
grondoppervlak en prop die ingang met sy kop toe.
Wanneer 'n goggatjie luiters verbydrentel, skiet die
paaiboelie vorentoe en gryp die slagoffer met sy
sekelagtige kake vas.
'n Uiters bekende voorlęer is die hottentotsgot
(kyk foto bo-aan hierdie artikel).
Wonderlik gekamoefleer tussen die blare, soms met 'n
wikkelende lyf kompleet nes 'n blaar in die wind, wag
die honger roofinsek tot 'n arme drommel binne
trefafstand kom.
Waps! Daar gryp die hottentotsgot hom met sy getande
voorpote, wat soos 'n knipmes om die prooi vou.
Nog een insek verdien om hier genoem te word. Ofskoon
die meeste roofwantse jagters is, is 'n paar van hulle
voorlęers en lok hulle selfs hul prooi na hul dood.
Een soort skei 'n smaaklike vloeistof van onder uit, wat
miere aanlok wat dan daarvan bedwelm raak -- maklike
prooi. Nog 'n soort druk sy pote in boomgom en gebruik
dan sy klewerige litte as vlieëpapier om onbehoedsame
slagoffers te vang.
Die
ware jagters
VIR die
mense is dit dikwels tog te mooi om te aanskou. 'n
Naaldekoker wat grasieus in die sonlig wals. 'n
Waterloper wat heen en weer skaats en sagkens kuiltjies
in die wateroppervlak maak. Vredig? Nie ręrig nie.
Eintlik is hierdie delikate insekte met formidabele
oorlogvoering besig -- maak hulle meedoënloos jag op hul
prooi.
Insekjagters moet fluks kos soek. Party, soos die
liewenheersbesies ("ladybirds"), moet letterlik teen
plantluise of dopinsekte bots voordat hulle dié met hul
smaak- en gevoelsorgane herken.
Ander, soos die roofwants, kan die prooi op 'n afstand
gewaar en dit met 'n steeksnuit doodsteek.
Naaldekokers word dikwels as die bobaas-insekjagters
beskou -- dis bekend dat hulle selfs paddatjies en
vissies kan vang. Met hul enorme uitpeuloë kan hulle hul
prooi op enige plek binne sowat 20 m bespeur.
Hulle gebruik hul pote om 'n mandjieagtige net te vorm
waarmee hulle allerhande soorte vlieënde insekte opraap.
Die naaldekokers jag op een van twee maniere: die een
groep vlieg lang tye rond en patrolleer 'n bepaalde
gebied; die ander groep sit op voorwerpe soos takkies,
grashalms of selfs die grond en skiet taks weg om 'n
verbyganger te vang wat smaaklik lyk.

LINKS BO:
’n Ouwęreldse jagtersvlieg verslind sy prooi.
LINKS ONDER: ’n Vreemdkleurige liewensheersbesie
(“ladybird”) vreet ’n plantluis.
REGS BO: ’n Naaldekoker... sy soort word dikwels as die
bobaas-insekjagters beskou.
Foto’s:
Jagtersvlieg: Todd A. Ugine / ARS / U.S. Department of
Agriculture
Liewenheersbesie: Scott Bauer / ARS / U.S. Department of
Agriculture
Naaldekoker:
U.S. Fish & Wildlife Service
|